آفتاب کرمانشاه

مجاهدان روز شنبه چه کسانی بودند؟

شناسه خبر » 140493

تاریخ انتشار » 1395/05/15-01:02

تعداد بازدید ها » 1951

آفتاب کرمانشاه: ظهر جمعه بود که خبر به محمدعلی شاه رسید که کار از دست رفته و او پنهانی به سمت سفارت روسیه رفت و پناهنده شد.

حوالی عصر بود که سردار اسعد و محمدولی‌خان و مجاهدان بختیاری و گیلانی از یک سو و ستارخان و باقرخان و مجاهدان آذربایجان از سوی دیگر به سمت بهارستان رفتند و ویرانه‌های مجلس را فتح کردند. تهران دقیقاً جمعه ۲۴ تیرماه ۱۲۸۸ به‌ دست مجاهدان تبریز، گیلان و بختیاری فتح شد. اما درست یک روز بعد بود که فتح تهران به دست مجاهدانی که در روزهای کوتاه استبداد محمدعلی شاهی در گوشه‌ای به دعاگویی سلطان مشغول بودند، تسخیر شد. مجاهدانی که از پستوی خانه‌ها بیرون آمده بودند و سهمشان را طلب می‌کردند. مجاهدانی که از ۲۵ تیر ۱۲۸۸ در تاریخ به «مجاهدان روز شنبه» معروف شدند.
 
گرچه ضرب‌المثل «مجاهدان روز شنبه» بعد از فتح تهران در ادبیات فارسی مصطلح شد اما حضور چنین افرادی در تاریخ به این واقعه تاریخی منحصر نبود و این واقعه تنها لقبی برای آن‌ها به همراه داشت. تاریخ کشورهایی که سابقه انقلابی‌گری و تغییرات زیربنایی مانند ایران را دارند همیشه پر از افرادی به اصطلاح ابن‌الوقت است که ماهی از آب گل‌آلوده می‌گیرند. افرادی که به اصطلاح دیگر حزب باد هستند و هر طرف که منفعت داشته باشد همان سمت می‌روند.

مجاهدان روز شنبه چه کسانی بودند؟
 
ادبیات فارسی پیش از فتح تهران نیز بارها به چنین افرادی اشاره کرده است. معروف‌ترین نمونه آن شعر شیران علم مولانا است که معتقد است برخی از افراد مانند شیرهایی که روی پرچم هستند به هر سمتی که باد می‌آید حمله می‌کنند و درباره‌شان می‌سراید: «این همه شیران ولی شیر علم/ حمله‌شان از باد باشد دم ‌بدم/ حمله‌شان پیداست و ناپیداست باد/ آنک ناپیداست هرگز گم مباد.»
 
 عموی محسن‌خان
 
جنبش مشروطه با افت‌وخیزهایی که به همراه داشت یکی از مهمترین بزنگاه‌های تاریخی بود که محلی برای رشد چنین افرادی شد. این واژه برای نخستین بار در تاریخ مشروطه «احمد کسروی» و بعد از فتح تهران مصطلح شد، اما این مهدی ملک‌زاده بود که در کتاب «تاریخ انقلاب مشروطیت ایران» با نمونه‌ای روشن این ضرب‌المثل را وارد ادبیات تاریخی ایران کرد.
 
ملک‌زاده در مقدمه کتاب می‌نویسد: «فتح تهران از پنجشنبه شروع شد و روز شنبه جنگ میان مشروطه‌خواهان و مستبدین با فتح تهران خاتمه یافت و تهران بلکه همه ایران به دست فاتحین ملی افتاد. همان روز صدها نفر از افرادی که در جنگ شرکت نداشتند و در خانه‌های خود مخفی بودند و بعضی از آن‌ها هم از مستبدین بودند به محض شنیدن خبر فتح مشروطه‌خواهان و فرار محمدعلی شاه از سوراخ‌ها بیرون آمده خود را چون مجاهدان ملی مسلح و ملبس نموده و بنای خودنمایی و اظهار رشادت گذارده و از فداکاری‌های خود در جنگ داستان‌ها سراییدند ولی به زودی عده‌ای از آن‌ها رسوا شدند و به نام مجاهد روز شنبه معروف شدند.»
 
ملک‌زاده از فردی یاد می‌کند که می‌شناخته و شاید بارزترین نمونه مجاهدان روز شنبه است. او که در کتابش نامی از این فرد نمی‌برد، وی را عموی محسن‌خان از دوستانش معرفی می‌کند. به گفته فرزند ملک‌المتکلمین، برخلاف عموجان، محسن‌خان نیکنام جوانی بود آزادیخواه که به زیور اخلاق پسندیده آراسته و در شجاعت و شهامت و پاکی نیت سرسلسله جوانان دمکرات به شمار می‌آمد: «در جنگ‌های مازندران شجاعت‌ها از خود نشان داد و در دستگیری و کمک به مستمندان سعی بسیار کرد. پس از تشکیل حزب دمکرات در ایران که در آن زمان به نام انقلابیون خوانده می‌شدند در آن حزب عضویت یافت و سپس در زمان تشکیل ژاندارمری به این گروه پیوست. او وصیت کرده بود که در صورت کشته شدن اموالش را فروخته و هزینه ساختمان مقبره سید جمال واعظ کنند. در نهایت نیز در نبردهای لرستان کشته شده و بازماندگانش به وصیتش عمل کردند و مقبره سید جمال واعظ را ساختند.»
 
محسن‌خان درباره عموی بزرگش گفته بود که شاید یکی از نمونه‌های دقیق مجاهدین روز شنبه بود. او از رجال دوران استبداد بود که بعد از فتح تهران به لباس مشروطه‌خواهان درآمد. به گفته محسن‌خان: «در طلوع مشروطه عموجان معتقد بود این سروصداها پایه و اساسی ندارد و این بازی‌ها را روحانی‌ها برای منفعت بیشتر خود فراهم کرده‌اند و با مختصر پولی که از طرف دولت به آن‌ها داده شود پایان می‌گیرد.»
 
اما این عموجان بعد از امضای فرمان مشروطه و افتتاح مجلس همراه بقیه مشروطه‌خواهان به مجلس رفت و در طرفداری از مشروطه قسم خورد و در زمان قسم خوردن هم اشک ریخت: «پس از چند روز در یکی از انجمن‌های مهم ملی عضویت یافت و با سران آزادی‌خواه بنای آمد و شد را گذارد و در مجالس و محافل از منافع حکومت ملی و قانون سخن می‌راند و از اظهار تنفر دستگاه استبدادی خودداری نمی‌کرد. ولی در همان حال به دربار می‌رفت و مثل پیش خود را به شاه و درباریان نزدیک و مقرب می‌ساخت.»
 
این ارتباط دوطرفه تا واقعه توپخانه ادامه داشت و کسی نمی‌دانست که این عموی محترم دقیقاً چه رابطه‌ای با شاه و مشروطه‌خواهان دارد. بعد از ماجرای توپخانه شم سیاسی او هشدار داد که از مشروطه‌خواهان فاصله بگیرد. او به بهانه بیماری در مجامع مشروطه‌خواهان شرکت نکرد و بعد از به توپ بسته شدن مجلس ارتباطش را به کل قطع کرد و رفت‌وآمد را به باغشاه و کاخ شاه بیشتر کرد. همین باعث شد تا شغل مهمی در دربار بگیرد.
 
اما چند ماه بعد که خبر خیزش مشروطه‌خواهان شنیده شد و معلوم شد که بساط حکومت محمدعلی شاه دیر یا زود برچیده می‌شود تغییر رویه داد. او وقتی مطمئن شد قشون ملی به سمت تهران حرکت کردند برادرزاده مشروطه‌خواهش را خواست و از او خواست تا نظر مشروطه‌خواهان را به سمت وی جلب کند.
 
یک روز پیش از فتح تهران عموجان ۲۵ نفر از جوانان خانواده را جمع و آن‌ها را آماده ورود کرد. او سخنرانی غرایی در جمع این جوانان کرد و از مشروطه‌خواهی خود و این که از زمان شاه شهید هم آرمان‌های آزادی‌خواهانه داشت صحبت کرد و با محافظه‌کاری اعلام کرد که نمی‌توانیم پیش‌بینی کنیم کدام طرف برنده می‌شود اما به یاد داشته باشید که باید به سمتی برویم که از این نمد کلاهی ببریم. بعد به دستور عموجان همه لباس‌های متحدالشکل پوشیده و از آن‌ها خواست تا در زمان شلوغی‌ها ریش‌های خود را نزنند و به حمام نروند و به پسرش گفت که یک گوسفند بخرد و به خانه بیاورد. او دو دست لباس مجاهدان و مستبدان فراهم کرده بود، لباس‌های گلی و خاکی و صورت برخی از افراد را زخمی و باندپیچی و بخشی از خانه‌اش را با شلیک گلوله خراب کرد. در تمام دوره فتح تهران او در خانه بود. مجاهدان وارد تهران شدند و محمدعلی شاه را از سلطنت خلع و پسر دوازده ساله‌اش احمد میرزا را به پادشاهی انتخاب کرده، عضدالملک رئیس ایل قاجار را نیز به نیابت سلطنت برگزیدند. روز شنبه که همه برای جشن و پایکوبی به میدان بهارستان رفتند عمو جان با لباس مجاهدان به همراه همان ۲۵ جوان که لباس‌هایشان کثیف و پاره شده بود از خانه بیرون آمد، با فریاد زنده‌باد مشروطه. او کوچه به کوچه حرکت و مردم را با خود همراه می‌کرد.
 
به میدان بهارستان که رسیدند به سمت مجاهدین رفت و آن‌ها را غرق بوسه کرد. عموجان که سابقه دوستی با محمدولی‌خان را داشت در کنار او قرار گرفت و در مسجد سپهسالار نطق غرایی برای مشروطه کرد. نطقی که حتی افرادی که همراهش در خانه بودند نیز باور کردند که در یک سال و یک ماه گذشته او در راه بازگشت مشروطه و فتح تهران چه دلاوری‌هایی کرده است. عمو جان از همان لحظه به عنوان یکی از مجاهدین بنام در کنار سرداران مشروطه قرار گرفت و خیلی زود توانست به دولت وارد شود و مانند بسیاری دیگری از مجاهدان روز شنبه سهم خود را از رنگ عوض کردن بگیرد. ماجرایی که البته در مهمترین وقایع تاریخی ایران از آن به بعد هم ادامه داشته و هرچند بسیاری این مجاهدان روز شنبه را می‌شناسند اما سهم تغییر مسیر در جهت باد را دست‌کم می‌گیرند.

منبع: تاریخ ایرانی

مطالب مرتبط

کلید واژه ها

 تاریخ آفتاب کرمانشاه مجاهدان روز شنبه 

ارسال نظر  خوانندگان :

نام  
ایمیل  
وب سایت (اختیاری)  
متن  
  تصویر امنیتی  

کد امنیتی تصویر بالا را در کادر  وارد کنید

 
   
         

نظرات کاربران

   


 
     

آخرین اخبار

هدیه ویژه باشگاه لیورپول به زلزله زدگان کرمانشاه

مدیر کل آموزش فنی و حرفه‌ای استان کرمانشاه منصوب شد

روحانی در مراسم رژه روز ارتش: ارتش با آنکه سیاست را خوب می‌فهمد وارد بازی‌های سیاسی نشده است/ در هیچ فسادی نامی از امیران ارتش وجود ندارد

مقام معظم رهبری: رهبری بخشی از نظام است و نه خودِ نظام / رد پای بیگانه و دستگاه‌های اطلاعاتی آنها در مسائل اخیر بازار ارز

رئیس جدید سازمان صنعت، معدن و تجارت استان کرمانشاه منصوب شد

دستگیری متهم اسیدپاشی در اسلام آبادغرب

جزئیات فیش حقوقی امسال کارکنان

خبرخوش دیوان عدالت برای دریافت‌کنندگان بیمه بیکاری/ابطال یک دستور

روحانی در گفتگوی تلفنی با پوتین: نباید اجازه دهیم آتش تنشی جدید در منطقه شعله‌ور شود/ پوتین: رسیدن به صلح در سوریه دشوارتر شد

ابلاغ ممنوعیت استفاده از پیام‌رسان‌های خارجی به مدارس

بخشنامه دستمزد 97 کارگری ابلاغ شد

صاحبان واحدهای صددرصد تخریبی زلزله زده لوازم خانگی می گیرند

فلاحت پیشه: حمله آمریکا تلاشی ناکام برای جبران عقب‌ماندگی میدانی در سوریه است

سود مشمولان سهام عدالت که به تازگی شماره حساب اعلام کردند یکجا واریز می‌شود

رهبر معظم انقلاب: حمله‌ امروز به سوریه یک جنایت است / صریحاً اعلام می‌کنم رئیس‌جمهور آمریکا، رئیس‌جمهور فرانسه و نخست‌وزیر انگلیس جنایتکارند

حمله هوایی آمریکا و متحدانش به سوریه/دولت سوریه: بیش از 15 موشک را منهدم کردیم/واکنش‎ها+عکس

رییس کمیسیون امنیت ملی مجلس منتشر کنندگان اطلاعات افراد در فضای مجازی جریمه می‌شوند

آیت‌الله جوادی آملی: آن که روسری خود را بر سر چوب می کند، با قرآن مخالف نیست بلکه با شرایط کشور مخالف است/کشوری که مشکل مالی داشته باشد، دینش در خطر است

تردد کامیون در سطح شهرهای استان کرمانشاه ممنوع است

پرسش زیباکلام از سیف

احتیاج به «تعمیر قلب» داریم

نحوه دریافت ارز مسافری و دانشجویی

فلاحت پیشه درباره احتمال حمله آمریکا به سوریه: جنگ تمام عیار رخ نخواهد داد

میزان افزایش سایر سطوح مزدی کارگران اعلام شد، ۱۰.۴ درصد به علاوه روزانه ۲۸۲۰ تومان

خطر شیوع "وبا" و "سالک" در مناطق زلزله‌زده کرمانشاه"

اختصاص 100 میلیارد تومان تسهیلات به بخش گردشگری استان كرمانشاه

شهردار بیستون: شهروندان بیستونی کارت تردد رایگان به محوطه جهانی بیستون دریافت می‌کنند

معاون آموزشی وزیر علوم: ایجاد دوره‌های جدید دکتری در سال 97 ممنوع شد

شرایط جدید ارزی مسافران و پیش فروش سکه در ٧ مرحله

خبر خوش برای کارگران/ هفت خوان رستم برای کارفرمایان

دادستان کشور: با سودجویان بازار ارز برخورد قاطع می‌شود

صف‌ خرید دلار جمع شد/ دلار 4200 فروخته نشد

یک مسئول: "هشیلان" خشک شود به کانون ریزگردها تبدیل می‌شود

جهانگیری: عرضه دلار بالاتر از ۴۲۰۰ تومان، قاچاق است / به هر کس دلار بخواهد، با همین نرخ می‌دهیم

انتقاد مدیر زراعت از اجاره دادن اراضی کشاورزی کرمانشاه به سیب‌زمینی‌کاران غیربومی

شش عامل کاهش ارزش ریال دلیل واقعی گرانی دلار چیست؟

فراخوان قوه قضاییه برای کلیه متقاضیان تاسیس دفتر و خدمات الکترونیک قضایی

ورود سامانه بارشی جدید به کشور از سه‌شنبه

کرمانشاه سال گذشته 2897 مرتبه لرزید/ وقوع 156 زلزله از ابتدای امسال/ تجهیزات دو ایستگاه لرزه‌نگاری جدید به زودی نصب میشود

رئیس قوه قضاییه: ضرورتی ندارد به اظهارات کذب احمدی نژاد پاسخ دهم

پرونده "گلیم وگبه کرمانشاهان" به دیوان عالی رفت

وزیر علوم: پذیرش دانشجوی غیرحضوری در موسسات آموزشی تخلف است

هر چهار روز یک قطار از کرمانشاه به مشهد مقدس حرکت می‌کند/ تهیه بلیت اینترنتی

جزییات اعزام نیروی انسانی به مدارس خارج از کشور+ زمان ثبت نام /اعلام محدودیت برای زنان

سامانه سهام عدالت برای ثبت شبا فعال شد

قتل پسر ۱۹ ساله توسط پدر در اسلام آبادغرب/ قاتل دستگیر شد

فرهاد ثانی در دل کوه های روستای 'میگوره' از توابع شهرستان پاوه اثری شگفت انگیز خلق کرده که هر بیننده ای را متحیر می کند

بانک مرکزی وام ۱۵ میلیونی ازدواج را ابلاغ کرد

انتشار دفترچه آزمون استخدامی آموزش وپرورش تا پایان فروردین

حق بیمه انواع خودرو در سال ۹۷ اعلام شد+ جدول

تبلیغات

http://aftabnews.ir/files/adv//33_673.jpg


  طراحی و پیاده سازی توسط پیشگامان ایده نگار

  تمامی حقوق متعلق به سایت آفتاب کرمانشاه می باشد-برای نمایش بهتر از مرورگر Firefox یا Chrome استفاده کنید