آفتاب کرمانشاه

مجاهدان روز شنبه چه کسانی بودند؟

شناسه خبر » 140493

تاریخ انتشار » 1395/05/15-01:02

تعداد بازدید ها » 3268

آفتاب کرمانشاه: ظهر جمعه بود که خبر به محمدعلی شاه رسید که کار از دست رفته و او پنهانی به سمت سفارت روسیه رفت و پناهنده شد.

حوالی عصر بود که سردار اسعد و محمدولی‌خان و مجاهدان بختیاری و گیلانی از یک سو و ستارخان و باقرخان و مجاهدان آذربایجان از سوی دیگر به سمت بهارستان رفتند و ویرانه‌های مجلس را فتح کردند. تهران دقیقاً جمعه ۲۴ تیرماه ۱۲۸۸ به‌ دست مجاهدان تبریز، گیلان و بختیاری فتح شد. اما درست یک روز بعد بود که فتح تهران به دست مجاهدانی که در روزهای کوتاه استبداد محمدعلی شاهی در گوشه‌ای به دعاگویی سلطان مشغول بودند، تسخیر شد. مجاهدانی که از پستوی خانه‌ها بیرون آمده بودند و سهمشان را طلب می‌کردند. مجاهدانی که از ۲۵ تیر ۱۲۸۸ در تاریخ به «مجاهدان روز شنبه» معروف شدند.
 
گرچه ضرب‌المثل «مجاهدان روز شنبه» بعد از فتح تهران در ادبیات فارسی مصطلح شد اما حضور چنین افرادی در تاریخ به این واقعه تاریخی منحصر نبود و این واقعه تنها لقبی برای آن‌ها به همراه داشت. تاریخ کشورهایی که سابقه انقلابی‌گری و تغییرات زیربنایی مانند ایران را دارند همیشه پر از افرادی به اصطلاح ابن‌الوقت است که ماهی از آب گل‌آلوده می‌گیرند. افرادی که به اصطلاح دیگر حزب باد هستند و هر طرف که منفعت داشته باشد همان سمت می‌روند.

مجاهدان روز شنبه چه کسانی بودند؟
 
ادبیات فارسی پیش از فتح تهران نیز بارها به چنین افرادی اشاره کرده است. معروف‌ترین نمونه آن شعر شیران علم مولانا است که معتقد است برخی از افراد مانند شیرهایی که روی پرچم هستند به هر سمتی که باد می‌آید حمله می‌کنند و درباره‌شان می‌سراید: «این همه شیران ولی شیر علم/ حمله‌شان از باد باشد دم ‌بدم/ حمله‌شان پیداست و ناپیداست باد/ آنک ناپیداست هرگز گم مباد.»
 
 عموی محسن‌خان
 
جنبش مشروطه با افت‌وخیزهایی که به همراه داشت یکی از مهمترین بزنگاه‌های تاریخی بود که محلی برای رشد چنین افرادی شد. این واژه برای نخستین بار در تاریخ مشروطه «احمد کسروی» و بعد از فتح تهران مصطلح شد، اما این مهدی ملک‌زاده بود که در کتاب «تاریخ انقلاب مشروطیت ایران» با نمونه‌ای روشن این ضرب‌المثل را وارد ادبیات تاریخی ایران کرد.
 
ملک‌زاده در مقدمه کتاب می‌نویسد: «فتح تهران از پنجشنبه شروع شد و روز شنبه جنگ میان مشروطه‌خواهان و مستبدین با فتح تهران خاتمه یافت و تهران بلکه همه ایران به دست فاتحین ملی افتاد. همان روز صدها نفر از افرادی که در جنگ شرکت نداشتند و در خانه‌های خود مخفی بودند و بعضی از آن‌ها هم از مستبدین بودند به محض شنیدن خبر فتح مشروطه‌خواهان و فرار محمدعلی شاه از سوراخ‌ها بیرون آمده خود را چون مجاهدان ملی مسلح و ملبس نموده و بنای خودنمایی و اظهار رشادت گذارده و از فداکاری‌های خود در جنگ داستان‌ها سراییدند ولی به زودی عده‌ای از آن‌ها رسوا شدند و به نام مجاهد روز شنبه معروف شدند.»
 
ملک‌زاده از فردی یاد می‌کند که می‌شناخته و شاید بارزترین نمونه مجاهدان روز شنبه است. او که در کتابش نامی از این فرد نمی‌برد، وی را عموی محسن‌خان از دوستانش معرفی می‌کند. به گفته فرزند ملک‌المتکلمین، برخلاف عموجان، محسن‌خان نیکنام جوانی بود آزادیخواه که به زیور اخلاق پسندیده آراسته و در شجاعت و شهامت و پاکی نیت سرسلسله جوانان دمکرات به شمار می‌آمد: «در جنگ‌های مازندران شجاعت‌ها از خود نشان داد و در دستگیری و کمک به مستمندان سعی بسیار کرد. پس از تشکیل حزب دمکرات در ایران که در آن زمان به نام انقلابیون خوانده می‌شدند در آن حزب عضویت یافت و سپس در زمان تشکیل ژاندارمری به این گروه پیوست. او وصیت کرده بود که در صورت کشته شدن اموالش را فروخته و هزینه ساختمان مقبره سید جمال واعظ کنند. در نهایت نیز در نبردهای لرستان کشته شده و بازماندگانش به وصیتش عمل کردند و مقبره سید جمال واعظ را ساختند.»
 
محسن‌خان درباره عموی بزرگش گفته بود که شاید یکی از نمونه‌های دقیق مجاهدین روز شنبه بود. او از رجال دوران استبداد بود که بعد از فتح تهران به لباس مشروطه‌خواهان درآمد. به گفته محسن‌خان: «در طلوع مشروطه عموجان معتقد بود این سروصداها پایه و اساسی ندارد و این بازی‌ها را روحانی‌ها برای منفعت بیشتر خود فراهم کرده‌اند و با مختصر پولی که از طرف دولت به آن‌ها داده شود پایان می‌گیرد.»
 
اما این عموجان بعد از امضای فرمان مشروطه و افتتاح مجلس همراه بقیه مشروطه‌خواهان به مجلس رفت و در طرفداری از مشروطه قسم خورد و در زمان قسم خوردن هم اشک ریخت: «پس از چند روز در یکی از انجمن‌های مهم ملی عضویت یافت و با سران آزادی‌خواه بنای آمد و شد را گذارد و در مجالس و محافل از منافع حکومت ملی و قانون سخن می‌راند و از اظهار تنفر دستگاه استبدادی خودداری نمی‌کرد. ولی در همان حال به دربار می‌رفت و مثل پیش خود را به شاه و درباریان نزدیک و مقرب می‌ساخت.»
 
این ارتباط دوطرفه تا واقعه توپخانه ادامه داشت و کسی نمی‌دانست که این عموی محترم دقیقاً چه رابطه‌ای با شاه و مشروطه‌خواهان دارد. بعد از ماجرای توپخانه شم سیاسی او هشدار داد که از مشروطه‌خواهان فاصله بگیرد. او به بهانه بیماری در مجامع مشروطه‌خواهان شرکت نکرد و بعد از به توپ بسته شدن مجلس ارتباطش را به کل قطع کرد و رفت‌وآمد را به باغشاه و کاخ شاه بیشتر کرد. همین باعث شد تا شغل مهمی در دربار بگیرد.
 
اما چند ماه بعد که خبر خیزش مشروطه‌خواهان شنیده شد و معلوم شد که بساط حکومت محمدعلی شاه دیر یا زود برچیده می‌شود تغییر رویه داد. او وقتی مطمئن شد قشون ملی به سمت تهران حرکت کردند برادرزاده مشروطه‌خواهش را خواست و از او خواست تا نظر مشروطه‌خواهان را به سمت وی جلب کند.
 
یک روز پیش از فتح تهران عموجان ۲۵ نفر از جوانان خانواده را جمع و آن‌ها را آماده ورود کرد. او سخنرانی غرایی در جمع این جوانان کرد و از مشروطه‌خواهی خود و این که از زمان شاه شهید هم آرمان‌های آزادی‌خواهانه داشت صحبت کرد و با محافظه‌کاری اعلام کرد که نمی‌توانیم پیش‌بینی کنیم کدام طرف برنده می‌شود اما به یاد داشته باشید که باید به سمتی برویم که از این نمد کلاهی ببریم. بعد به دستور عموجان همه لباس‌های متحدالشکل پوشیده و از آن‌ها خواست تا در زمان شلوغی‌ها ریش‌های خود را نزنند و به حمام نروند و به پسرش گفت که یک گوسفند بخرد و به خانه بیاورد. او دو دست لباس مجاهدان و مستبدان فراهم کرده بود، لباس‌های گلی و خاکی و صورت برخی از افراد را زخمی و باندپیچی و بخشی از خانه‌اش را با شلیک گلوله خراب کرد. در تمام دوره فتح تهران او در خانه بود. مجاهدان وارد تهران شدند و محمدعلی شاه را از سلطنت خلع و پسر دوازده ساله‌اش احمد میرزا را به پادشاهی انتخاب کرده، عضدالملک رئیس ایل قاجار را نیز به نیابت سلطنت برگزیدند. روز شنبه که همه برای جشن و پایکوبی به میدان بهارستان رفتند عمو جان با لباس مجاهدان به همراه همان ۲۵ جوان که لباس‌هایشان کثیف و پاره شده بود از خانه بیرون آمد، با فریاد زنده‌باد مشروطه. او کوچه به کوچه حرکت و مردم را با خود همراه می‌کرد.
 
به میدان بهارستان که رسیدند به سمت مجاهدین رفت و آن‌ها را غرق بوسه کرد. عموجان که سابقه دوستی با محمدولی‌خان را داشت در کنار او قرار گرفت و در مسجد سپهسالار نطق غرایی برای مشروطه کرد. نطقی که حتی افرادی که همراهش در خانه بودند نیز باور کردند که در یک سال و یک ماه گذشته او در راه بازگشت مشروطه و فتح تهران چه دلاوری‌هایی کرده است. عمو جان از همان لحظه به عنوان یکی از مجاهدین بنام در کنار سرداران مشروطه قرار گرفت و خیلی زود توانست به دولت وارد شود و مانند بسیاری دیگری از مجاهدان روز شنبه سهم خود را از رنگ عوض کردن بگیرد. ماجرایی که البته در مهمترین وقایع تاریخی ایران از آن به بعد هم ادامه داشته و هرچند بسیاری این مجاهدان روز شنبه را می‌شناسند اما سهم تغییر مسیر در جهت باد را دست‌کم می‌گیرند.

منبع: تاریخ ایرانی

مطالب مرتبط

کلید واژه ها

 تاریخ آفتاب کرمانشاه مجاهدان روز شنبه 

ارسال نظر  خوانندگان :

نام  
ایمیل  
وب سایت (اختیاری)  
متن  
  تصویر امنیتی  

کد امنیتی تصویر بالا را در کادر  وارد کنید

 
   
         

نظرات کاربران

   


 
     

آخرین اخبار

وزیر اطلاعات: احراز صلاحیت شورای نگهبان باید باشد/ همکاری ما تنگاتنگ خواهد بود

نکات طلایی در رژیم غذایی دیابتی‌ها

هشدار فلاحت‌پیشه درباره تکفیری‌های یقه سفید در ایران/ اسلحه به دست این افراد بیفتد مثل داعش رفتار می‌کنند

محور "فیروزآباد" پرحادثه‌ترین جاده کرمانشاه/ امسال 10 نفر در این محور جان باختند

مدیرکل بازرسی استانداری کرمانشاه: باید سطح رضایتمندی مردم از خدمات دستگاه‌ها را بالا ببریم

حاشیه‌سازی و دخالت دولت در انتخابات، خلاف حق‌الناس است / بر اساس قانون فعلی انتخابات، شایستگی و شایسته‌سالاری افراد اصلاً مطرح نیست / به در خانه‌های مردم می‌روند، پول می‌دهند، لباس و لوازم زندگی می‌دهند؛ این اقدامات نوعی خرید رأی محسوب می‌شود / لازمه مشارکت حداکثری مردم در انتخابات، باز شدن راه کاندیداتوری عناصر فاسد و بی‌صلاحیت نیست / اگر ایستادگی و مقاومت مقام معظم رهبری وجود نداشت، عده‌ای راه مذاکره با آمریکا را باز کرده بودند

جزییات طرح مجلس برای تعطیلی روزهای پنج‌شنبه ادارات کشور

شورش فرامرزی" رئیس جدید هیات شطرنج کرمانشاه شد

سهم بخش سلامت از تولید ناخالص ملی سه درصد افزایش یافت/ بهره‌برداری از بیمارستان سوانح و سوختگی کرمانشاه

دادستانی کرمانشاه: علت فوت یکی از اعضای اسبق شورای شهر کرمانشاه در دست بررسی است

امکان استفاده از لیست سیاه پیامکهای تبلیغاتی برای تمام مشترکان

بیمارستان سوختگی "گلستان" کرمانشاه افتتاح می‌شود

مدیران کل دربرابر واگذاری اختیارات به شهرستان‌ها مقاومت نکنند

رمز دوم یکبار مصرف را چگونه دریافت کنیم؟

جشنواره لیموی قصرشیرین برگزار می‌شود

فلاحت پیشه: کسانی که برای تصویب پالرمو، وقت گذارنی کردند باید پاسخ‌گو باشند/ هیات عالی نظارت مجمع، مسئولیت تاخیر یک ساله را در مورد پالرمو و ‌CFT بپذیرد

خسرو شهبازی سرپرست سازمان جنگل‌ها شد

کاندیداهای احتمالی انتخابات از طرح مطالب هیجانی خودداری کنند

طرح ادعای مهندسی انتخابات به بی‌اعتمادی مردم منجر می‌شود

ادبیات خود را در حوزه برخورد با جرائم تغییر دهیم/ لزوم توجه جدی به اختلافات قومی و قبیله‌ای

جزئیات طرح "حذف زندان از مهریه"

سریال «نون.خ» ۲ با رویکرد کرمانشاه ۲۰۲۰ کلید خورد

کرمانشاه زیرساخت‌های مناسبی برای سرمایه‌گذاری دارد

مرز «خسروی» برای تردد مسافری و تجاری هم‌چنان فعال است

معاون محیط زیست کرمانشاه هشدار داد خطر آنفلوآنزا جدی است، شکار پرندگان مهاجر ممنوع

چهار عضو یک خانواده کرمانشاهی براثر تصادف یک دستگاه پراید با یک دستگاه وانت نیسان جان خود را از دست دادند.

با ۹.۵میلیون، وام ۱۲۰ میلیونی بگیرید

سفر وزیر ورزش و جوانان به استان کرمانشاه

سایپا خودروهای جایگزین پراید را اعلام کرد/ زمان بندی حذف خودروی پراید از بازار ایران (+جزئیات)

مدیرکل بیمه سلامت کرمانشاه: تمام افراد فاقد بیمه تحت پوشش «بیمه سلامت» قرار می‌گیرند

22 میلیارد دلار گم شده است و ما فقط نگاه!

آیت‌الله علما: تمام گره‌های کشور زیر سایه هدایت های ولی‌فقیه باز می‌شود

علم الهدی: امام رضا خشم می‌کنند از اینکه نیروهای انقلابی را تندرو بدانید/ زدن پهپاد آمریکایی احترام می‌آورد نه برجام

قاتل ماهیان «قره‌سو» شناسایی شد/ «رژین تاک» تذکر گرفت

فرماندار ويژه شهرستان شاهرود منصوب شد

سه نکته غیر مذهبی درباره پیاده روی اربعین

کدام احزاب و جبهه‌ها برای انتخابات مجلس مجوز فعالیت دارند؟

باید اختلافات میان مردم را به حداقل رساند

رونق تولید باید اولویت طرح‌های پژوهشی باشد

زائران اربعین مرز خسروی را برای بازگشت انتخاب کنند

مرزهای منتهی به کربلا بارانی همراه با مه صبحگاهی خواهند بود

نباید اجازه دهیم حتی یک واحد تولیدی در کشور تعطیل شود.

شرایط و نرخ خرید تضمینی محصولات زراعی در سالهای ۹۸ و ۹۹ +جدول

نماینده کردستان: برخی زنان مجبورند با ظاهر مردانه، کولبری کنند

آگهی استخدام افسری و کارمندی نیروی هوایی ارتش

کرمانشاه میزبان مسابقات کشتی آزاد جام "تختی" شد

استقلال کانون وکلا از ضروریات زندگی امروز است

تمدید امهال وام‌های مناطق زلزله‌زده کرمانشاه در قالب قانون نمی‌گنجد

مردم ایران همواه محاسبات دشمنان را با شکست مواجه‌ کرده‌اند

حمله ترکیه به سوریه معادلات مناطق کردنشین را پیچیده تر می کند

تبلیغات



  طراحی و پیاده سازی توسط پیشگامان ایده نگار

  تمامی حقوق متعلق به سایت آفتاب کرمانشاه می باشد-برای نمایش بهتر از مرورگر Firefox یا Chrome استفاده کنید