آفتاب کرمانشاه

مجاهدان روز شنبه چه کسانی بودند؟

شناسه خبر » 140493

تاریخ انتشار » 1395/05/15-01:02

تعداد بازدید ها » 2310

آفتاب کرمانشاه: ظهر جمعه بود که خبر به محمدعلی شاه رسید که کار از دست رفته و او پنهانی به سمت سفارت روسیه رفت و پناهنده شد.

حوالی عصر بود که سردار اسعد و محمدولی‌خان و مجاهدان بختیاری و گیلانی از یک سو و ستارخان و باقرخان و مجاهدان آذربایجان از سوی دیگر به سمت بهارستان رفتند و ویرانه‌های مجلس را فتح کردند. تهران دقیقاً جمعه ۲۴ تیرماه ۱۲۸۸ به‌ دست مجاهدان تبریز، گیلان و بختیاری فتح شد. اما درست یک روز بعد بود که فتح تهران به دست مجاهدانی که در روزهای کوتاه استبداد محمدعلی شاهی در گوشه‌ای به دعاگویی سلطان مشغول بودند، تسخیر شد. مجاهدانی که از پستوی خانه‌ها بیرون آمده بودند و سهمشان را طلب می‌کردند. مجاهدانی که از ۲۵ تیر ۱۲۸۸ در تاریخ به «مجاهدان روز شنبه» معروف شدند.
 
گرچه ضرب‌المثل «مجاهدان روز شنبه» بعد از فتح تهران در ادبیات فارسی مصطلح شد اما حضور چنین افرادی در تاریخ به این واقعه تاریخی منحصر نبود و این واقعه تنها لقبی برای آن‌ها به همراه داشت. تاریخ کشورهایی که سابقه انقلابی‌گری و تغییرات زیربنایی مانند ایران را دارند همیشه پر از افرادی به اصطلاح ابن‌الوقت است که ماهی از آب گل‌آلوده می‌گیرند. افرادی که به اصطلاح دیگر حزب باد هستند و هر طرف که منفعت داشته باشد همان سمت می‌روند.

مجاهدان روز شنبه چه کسانی بودند؟
 
ادبیات فارسی پیش از فتح تهران نیز بارها به چنین افرادی اشاره کرده است. معروف‌ترین نمونه آن شعر شیران علم مولانا است که معتقد است برخی از افراد مانند شیرهایی که روی پرچم هستند به هر سمتی که باد می‌آید حمله می‌کنند و درباره‌شان می‌سراید: «این همه شیران ولی شیر علم/ حمله‌شان از باد باشد دم ‌بدم/ حمله‌شان پیداست و ناپیداست باد/ آنک ناپیداست هرگز گم مباد.»
 
 عموی محسن‌خان
 
جنبش مشروطه با افت‌وخیزهایی که به همراه داشت یکی از مهمترین بزنگاه‌های تاریخی بود که محلی برای رشد چنین افرادی شد. این واژه برای نخستین بار در تاریخ مشروطه «احمد کسروی» و بعد از فتح تهران مصطلح شد، اما این مهدی ملک‌زاده بود که در کتاب «تاریخ انقلاب مشروطیت ایران» با نمونه‌ای روشن این ضرب‌المثل را وارد ادبیات تاریخی ایران کرد.
 
ملک‌زاده در مقدمه کتاب می‌نویسد: «فتح تهران از پنجشنبه شروع شد و روز شنبه جنگ میان مشروطه‌خواهان و مستبدین با فتح تهران خاتمه یافت و تهران بلکه همه ایران به دست فاتحین ملی افتاد. همان روز صدها نفر از افرادی که در جنگ شرکت نداشتند و در خانه‌های خود مخفی بودند و بعضی از آن‌ها هم از مستبدین بودند به محض شنیدن خبر فتح مشروطه‌خواهان و فرار محمدعلی شاه از سوراخ‌ها بیرون آمده خود را چون مجاهدان ملی مسلح و ملبس نموده و بنای خودنمایی و اظهار رشادت گذارده و از فداکاری‌های خود در جنگ داستان‌ها سراییدند ولی به زودی عده‌ای از آن‌ها رسوا شدند و به نام مجاهد روز شنبه معروف شدند.»
 
ملک‌زاده از فردی یاد می‌کند که می‌شناخته و شاید بارزترین نمونه مجاهدان روز شنبه است. او که در کتابش نامی از این فرد نمی‌برد، وی را عموی محسن‌خان از دوستانش معرفی می‌کند. به گفته فرزند ملک‌المتکلمین، برخلاف عموجان، محسن‌خان نیکنام جوانی بود آزادیخواه که به زیور اخلاق پسندیده آراسته و در شجاعت و شهامت و پاکی نیت سرسلسله جوانان دمکرات به شمار می‌آمد: «در جنگ‌های مازندران شجاعت‌ها از خود نشان داد و در دستگیری و کمک به مستمندان سعی بسیار کرد. پس از تشکیل حزب دمکرات در ایران که در آن زمان به نام انقلابیون خوانده می‌شدند در آن حزب عضویت یافت و سپس در زمان تشکیل ژاندارمری به این گروه پیوست. او وصیت کرده بود که در صورت کشته شدن اموالش را فروخته و هزینه ساختمان مقبره سید جمال واعظ کنند. در نهایت نیز در نبردهای لرستان کشته شده و بازماندگانش به وصیتش عمل کردند و مقبره سید جمال واعظ را ساختند.»
 
محسن‌خان درباره عموی بزرگش گفته بود که شاید یکی از نمونه‌های دقیق مجاهدین روز شنبه بود. او از رجال دوران استبداد بود که بعد از فتح تهران به لباس مشروطه‌خواهان درآمد. به گفته محسن‌خان: «در طلوع مشروطه عموجان معتقد بود این سروصداها پایه و اساسی ندارد و این بازی‌ها را روحانی‌ها برای منفعت بیشتر خود فراهم کرده‌اند و با مختصر پولی که از طرف دولت به آن‌ها داده شود پایان می‌گیرد.»
 
اما این عموجان بعد از امضای فرمان مشروطه و افتتاح مجلس همراه بقیه مشروطه‌خواهان به مجلس رفت و در طرفداری از مشروطه قسم خورد و در زمان قسم خوردن هم اشک ریخت: «پس از چند روز در یکی از انجمن‌های مهم ملی عضویت یافت و با سران آزادی‌خواه بنای آمد و شد را گذارد و در مجالس و محافل از منافع حکومت ملی و قانون سخن می‌راند و از اظهار تنفر دستگاه استبدادی خودداری نمی‌کرد. ولی در همان حال به دربار می‌رفت و مثل پیش خود را به شاه و درباریان نزدیک و مقرب می‌ساخت.»
 
این ارتباط دوطرفه تا واقعه توپخانه ادامه داشت و کسی نمی‌دانست که این عموی محترم دقیقاً چه رابطه‌ای با شاه و مشروطه‌خواهان دارد. بعد از ماجرای توپخانه شم سیاسی او هشدار داد که از مشروطه‌خواهان فاصله بگیرد. او به بهانه بیماری در مجامع مشروطه‌خواهان شرکت نکرد و بعد از به توپ بسته شدن مجلس ارتباطش را به کل قطع کرد و رفت‌وآمد را به باغشاه و کاخ شاه بیشتر کرد. همین باعث شد تا شغل مهمی در دربار بگیرد.
 
اما چند ماه بعد که خبر خیزش مشروطه‌خواهان شنیده شد و معلوم شد که بساط حکومت محمدعلی شاه دیر یا زود برچیده می‌شود تغییر رویه داد. او وقتی مطمئن شد قشون ملی به سمت تهران حرکت کردند برادرزاده مشروطه‌خواهش را خواست و از او خواست تا نظر مشروطه‌خواهان را به سمت وی جلب کند.
 
یک روز پیش از فتح تهران عموجان ۲۵ نفر از جوانان خانواده را جمع و آن‌ها را آماده ورود کرد. او سخنرانی غرایی در جمع این جوانان کرد و از مشروطه‌خواهی خود و این که از زمان شاه شهید هم آرمان‌های آزادی‌خواهانه داشت صحبت کرد و با محافظه‌کاری اعلام کرد که نمی‌توانیم پیش‌بینی کنیم کدام طرف برنده می‌شود اما به یاد داشته باشید که باید به سمتی برویم که از این نمد کلاهی ببریم. بعد به دستور عموجان همه لباس‌های متحدالشکل پوشیده و از آن‌ها خواست تا در زمان شلوغی‌ها ریش‌های خود را نزنند و به حمام نروند و به پسرش گفت که یک گوسفند بخرد و به خانه بیاورد. او دو دست لباس مجاهدان و مستبدان فراهم کرده بود، لباس‌های گلی و خاکی و صورت برخی از افراد را زخمی و باندپیچی و بخشی از خانه‌اش را با شلیک گلوله خراب کرد. در تمام دوره فتح تهران او در خانه بود. مجاهدان وارد تهران شدند و محمدعلی شاه را از سلطنت خلع و پسر دوازده ساله‌اش احمد میرزا را به پادشاهی انتخاب کرده، عضدالملک رئیس ایل قاجار را نیز به نیابت سلطنت برگزیدند. روز شنبه که همه برای جشن و پایکوبی به میدان بهارستان رفتند عمو جان با لباس مجاهدان به همراه همان ۲۵ جوان که لباس‌هایشان کثیف و پاره شده بود از خانه بیرون آمد، با فریاد زنده‌باد مشروطه. او کوچه به کوچه حرکت و مردم را با خود همراه می‌کرد.
 
به میدان بهارستان که رسیدند به سمت مجاهدین رفت و آن‌ها را غرق بوسه کرد. عموجان که سابقه دوستی با محمدولی‌خان را داشت در کنار او قرار گرفت و در مسجد سپهسالار نطق غرایی برای مشروطه کرد. نطقی که حتی افرادی که همراهش در خانه بودند نیز باور کردند که در یک سال و یک ماه گذشته او در راه بازگشت مشروطه و فتح تهران چه دلاوری‌هایی کرده است. عمو جان از همان لحظه به عنوان یکی از مجاهدین بنام در کنار سرداران مشروطه قرار گرفت و خیلی زود توانست به دولت وارد شود و مانند بسیاری دیگری از مجاهدان روز شنبه سهم خود را از رنگ عوض کردن بگیرد. ماجرایی که البته در مهمترین وقایع تاریخی ایران از آن به بعد هم ادامه داشته و هرچند بسیاری این مجاهدان روز شنبه را می‌شناسند اما سهم تغییر مسیر در جهت باد را دست‌کم می‌گیرند.

منبع: تاریخ ایرانی

مطالب مرتبط

کلید واژه ها

 تاریخ آفتاب کرمانشاه مجاهدان روز شنبه 

ارسال نظر  خوانندگان :

نام  
ایمیل  
وب سایت (اختیاری)  
متن  
  تصویر امنیتی  

کد امنیتی تصویر بالا را در کادر  وارد کنید

 
   
         

نظرات کاربران

   


 
     

آخرین اخبار

گشایش مرز خسروی تکذیب شد

باید در شهروندان حس مسئولیت در قبال شهر بوجود بیاوریم

بارش باران همزمان با تاسوعا و عاشورای حسینی در چند استان‌ کشور+كرمانشاه

کوپن الکترونیکی کالاهای اساسی را به نرخ دولتی به دست مردم می‌رساند/کوپن الکترونیکی نه اختلال در بازار ایجاد می‌کند و نه رانت

به کارگیری بازنشسته‌ها با هر عنوان؛ حتي رايگان ممنوع

منطقه آزاد تجاری قصرشیرین چه زیرساخت‌هایی نیاز دارد؟

برای جابه‌جایی زائران اربعین با قطار در کرمانشاه برنامه‌ریزی شد

رئیس سازمان بازرسی کشور به مدیران بازنشسته: ۶۰ روز برای ترک پست فرصت دارید

نتایج انتخاب رشته متقاضیان دانشگاه آزاد شرکت کننده در آزمون سراسری اعلام شد

شروع دوره مهارت آموزی یکساله پذیرفته شده آزمون استخدامی فرهنگیان از آبان

جزئیات حمله به سفارت ایران در پاریس: اهانت گروهک کومله به پرچم ایران و شکستن شیشه های سفارت

روحانی در سخنرانی خود در سازمان ملل باید ریاست ترامپ را زیر سوال ببرد

دادستان کرمانشاه: لزوم تامین امنیت عزاداران محرم/برپایی تکیه‌ها مشکلی برای تردد مردم ایجاد نکند

ذهن‌هایی که مشکلات کنونی را پدید آورده‌اند نمی‌توانند نسخه‌های راهگشایی برای توسعه استان عرضه کنند.

روحانی: کسی تصور نکند که با تخریب دولت در انتخابات 1400 رأی می‌آورد

تمدید مهلت پذیرش دانشجوی ارشد آموزش پزشکی مجازی ویژه اعضای هیات علمی

راههای مقابله با دزدی وای‌فای

ممنوعیت برخی از کالاها برای کوله بران برداشته می شود

فلاحت‌پیشه: 4 متهم حادثه فیضیه قم تحت پیگرد قانونی هستند/ ضرورت توجه به موارد امنیتی و سیاسی قم

سرلشگر باقری: پیش از عملیات موشکی بارها به مسئولان کردستان عراق تذکر داده بودیم

اینفوگرافی / وضعیت خودکشی در ایران

بیمارستان صحرایی در ثلاث‌باباجانی برپا می‌شود

2000 "هیات مذهبی" داریم/ با محتوای خرافی مداحی‌ها برخورد می‌شود/ ساعت پایانی مراسم عزاداری ماه محرم را 23 شب

دستگیری 4 نفر از اخلاگران بازار "ارز" در کرمانشاه/کشف 3140 "دلار" غیرمجاز

رهبری برای FATF به مجلس و دولت اختیار دادند/ انداختن دوباره «FATF» به زمین دفتر مقام معظم رهبری، ظلم به رهبری است

جزییات تخصیص 200 میلیون دلار به مناطق زلزله زده کرمانشاه

دبیر حزب اعتدال و توسعه کرمانشاه: قوه مجریه استان تحت سلطه‌ی قوه مقننه است

آخرین وضعیت قیمت خودروهای داخلی در بازار/ چه خودروهایی کاهش و کدام افزایش قیمت را تجربه کردند (+ اسامی و جدول)

انتخاب شهردار کرمانشاه به هفته آینده موکول شد

سپاه: شلیک 7 فروند موشک زمین به زمین به محل استقرار و جلسه سران تروریست‌ها

دستگیری قاتل فراری در کنگاور کمتر از ۱۰ ساعت

رئیس هیات "بسکتبال" استان کرمانشاه انتخاب شد

صنایع دستی تنها درصورتی می تواند پایدار بماند که آن را اقتصادی کنیم

اوضاع "نماز" و "زکات" خوب نیست/ اصلاح مملکت اصلاح "آموزش و پرورش" را می‌طلبد

نمایشگاه "بوی ماه مهر" در کرمانشاه برگزار می‌شود

نتایج دوره‌های کاردانی علمی ــ کاربردی امروز اعلام می‌شود

مدیران شهرستانی نوک پیکان کارهای اجرایی هستند

امام جمعه کرمانشاه: باید از ترویج فضای ناامیدی در کشور جلوگیری کنیم

اردوغان: کلمه «آتش بس» در ادلب به بیانیه نشست اضافه شود / پوتین: در این نشست گروه‌های تروریستی نماینده ندارند؛ نمی‌توان از طرف آنها برای آتش‌بس توافق کرد / روحانی: اگر بتوانیم از همه تروریست‌ها بخواهیم سلاح خود را به زمین بگذارند، این درخواست خوبی است

روحانی در نشست تهران: حضور ایران در سوریه در جهت تحمیل رای و نظر خود نبوده و نخواهد بود / جنگ برای جنگ راه غلطی است / راه مردمسالاری از لوله تفنگ نمی گذرد / مبارزه با تروریسم در ادلب باید ادامه یابد

جزئیات انهدام دو تیم تروریستی در ‌کرمانشاه+ عکس

فلاحت پیشه: ایران در هیچ کجای منطقه موشک ندارد

مقام معظم رهبری: به موازات جنگ اقتصادی، جنگ رسانه‌ای و تبلیغاتی است/ ایجاد تشکیلات و کار موازی با دولت به صلاح و موفق نخواهد بود

کدام استان ها بیشترین احتکار را داشتند؟

درخواست ویژه جواد خیابانی از مردم: کمکم کنید تا کار نیمه تمامم را تمام کنم!

مقابله با خروج کالاهای اساسی از مرزها ضروری است

حذف شورای رقابت از قیمت‌گذاری خودرو/ افزایش قیمت خودرو نداریم

جزییاتی درباره پارکینگ پر از خودرو "ایران خودرو" کرمانشاه

"قره ‌سو" یک زن را بلعید

فروش 90 هزار خودرو توسط ایران خودرو و سایپا طی روزهای آینده (+ جدول کامل فروش و اسامی خودرو)

تبلیغات

http://aftabnews.ir/files/adv//33_673.jpg


  طراحی و پیاده سازی توسط پیشگامان ایده نگار

  تمامی حقوق متعلق به سایت آفتاب کرمانشاه می باشد-برای نمایش بهتر از مرورگر Firefox یا Chrome استفاده کنید