آفتاب کرمانشاه

مجاهدان روز شنبه چه کسانی بودند؟

شناسه خبر » 140493

تاریخ انتشار » 1395/05/15-01:02

تعداد بازدید ها » 1581

آفتاب کرمانشاه: ظهر جمعه بود که خبر به محمدعلی شاه رسید که کار از دست رفته و او پنهانی به سمت سفارت روسیه رفت و پناهنده شد.

حوالی عصر بود که سردار اسعد و محمدولی‌خان و مجاهدان بختیاری و گیلانی از یک سو و ستارخان و باقرخان و مجاهدان آذربایجان از سوی دیگر به سمت بهارستان رفتند و ویرانه‌های مجلس را فتح کردند. تهران دقیقاً جمعه ۲۴ تیرماه ۱۲۸۸ به‌ دست مجاهدان تبریز، گیلان و بختیاری فتح شد. اما درست یک روز بعد بود که فتح تهران به دست مجاهدانی که در روزهای کوتاه استبداد محمدعلی شاهی در گوشه‌ای به دعاگویی سلطان مشغول بودند، تسخیر شد. مجاهدانی که از پستوی خانه‌ها بیرون آمده بودند و سهمشان را طلب می‌کردند. مجاهدانی که از ۲۵ تیر ۱۲۸۸ در تاریخ به «مجاهدان روز شنبه» معروف شدند.
 
گرچه ضرب‌المثل «مجاهدان روز شنبه» بعد از فتح تهران در ادبیات فارسی مصطلح شد اما حضور چنین افرادی در تاریخ به این واقعه تاریخی منحصر نبود و این واقعه تنها لقبی برای آن‌ها به همراه داشت. تاریخ کشورهایی که سابقه انقلابی‌گری و تغییرات زیربنایی مانند ایران را دارند همیشه پر از افرادی به اصطلاح ابن‌الوقت است که ماهی از آب گل‌آلوده می‌گیرند. افرادی که به اصطلاح دیگر حزب باد هستند و هر طرف که منفعت داشته باشد همان سمت می‌روند.

مجاهدان روز شنبه چه کسانی بودند؟
 
ادبیات فارسی پیش از فتح تهران نیز بارها به چنین افرادی اشاره کرده است. معروف‌ترین نمونه آن شعر شیران علم مولانا است که معتقد است برخی از افراد مانند شیرهایی که روی پرچم هستند به هر سمتی که باد می‌آید حمله می‌کنند و درباره‌شان می‌سراید: «این همه شیران ولی شیر علم/ حمله‌شان از باد باشد دم ‌بدم/ حمله‌شان پیداست و ناپیداست باد/ آنک ناپیداست هرگز گم مباد.»
 
 عموی محسن‌خان
 
جنبش مشروطه با افت‌وخیزهایی که به همراه داشت یکی از مهمترین بزنگاه‌های تاریخی بود که محلی برای رشد چنین افرادی شد. این واژه برای نخستین بار در تاریخ مشروطه «احمد کسروی» و بعد از فتح تهران مصطلح شد، اما این مهدی ملک‌زاده بود که در کتاب «تاریخ انقلاب مشروطیت ایران» با نمونه‌ای روشن این ضرب‌المثل را وارد ادبیات تاریخی ایران کرد.
 
ملک‌زاده در مقدمه کتاب می‌نویسد: «فتح تهران از پنجشنبه شروع شد و روز شنبه جنگ میان مشروطه‌خواهان و مستبدین با فتح تهران خاتمه یافت و تهران بلکه همه ایران به دست فاتحین ملی افتاد. همان روز صدها نفر از افرادی که در جنگ شرکت نداشتند و در خانه‌های خود مخفی بودند و بعضی از آن‌ها هم از مستبدین بودند به محض شنیدن خبر فتح مشروطه‌خواهان و فرار محمدعلی شاه از سوراخ‌ها بیرون آمده خود را چون مجاهدان ملی مسلح و ملبس نموده و بنای خودنمایی و اظهار رشادت گذارده و از فداکاری‌های خود در جنگ داستان‌ها سراییدند ولی به زودی عده‌ای از آن‌ها رسوا شدند و به نام مجاهد روز شنبه معروف شدند.»
 
ملک‌زاده از فردی یاد می‌کند که می‌شناخته و شاید بارزترین نمونه مجاهدان روز شنبه است. او که در کتابش نامی از این فرد نمی‌برد، وی را عموی محسن‌خان از دوستانش معرفی می‌کند. به گفته فرزند ملک‌المتکلمین، برخلاف عموجان، محسن‌خان نیکنام جوانی بود آزادیخواه که به زیور اخلاق پسندیده آراسته و در شجاعت و شهامت و پاکی نیت سرسلسله جوانان دمکرات به شمار می‌آمد: «در جنگ‌های مازندران شجاعت‌ها از خود نشان داد و در دستگیری و کمک به مستمندان سعی بسیار کرد. پس از تشکیل حزب دمکرات در ایران که در آن زمان به نام انقلابیون خوانده می‌شدند در آن حزب عضویت یافت و سپس در زمان تشکیل ژاندارمری به این گروه پیوست. او وصیت کرده بود که در صورت کشته شدن اموالش را فروخته و هزینه ساختمان مقبره سید جمال واعظ کنند. در نهایت نیز در نبردهای لرستان کشته شده و بازماندگانش به وصیتش عمل کردند و مقبره سید جمال واعظ را ساختند.»
 
محسن‌خان درباره عموی بزرگش گفته بود که شاید یکی از نمونه‌های دقیق مجاهدین روز شنبه بود. او از رجال دوران استبداد بود که بعد از فتح تهران به لباس مشروطه‌خواهان درآمد. به گفته محسن‌خان: «در طلوع مشروطه عموجان معتقد بود این سروصداها پایه و اساسی ندارد و این بازی‌ها را روحانی‌ها برای منفعت بیشتر خود فراهم کرده‌اند و با مختصر پولی که از طرف دولت به آن‌ها داده شود پایان می‌گیرد.»
 
اما این عموجان بعد از امضای فرمان مشروطه و افتتاح مجلس همراه بقیه مشروطه‌خواهان به مجلس رفت و در طرفداری از مشروطه قسم خورد و در زمان قسم خوردن هم اشک ریخت: «پس از چند روز در یکی از انجمن‌های مهم ملی عضویت یافت و با سران آزادی‌خواه بنای آمد و شد را گذارد و در مجالس و محافل از منافع حکومت ملی و قانون سخن می‌راند و از اظهار تنفر دستگاه استبدادی خودداری نمی‌کرد. ولی در همان حال به دربار می‌رفت و مثل پیش خود را به شاه و درباریان نزدیک و مقرب می‌ساخت.»
 
این ارتباط دوطرفه تا واقعه توپخانه ادامه داشت و کسی نمی‌دانست که این عموی محترم دقیقاً چه رابطه‌ای با شاه و مشروطه‌خواهان دارد. بعد از ماجرای توپخانه شم سیاسی او هشدار داد که از مشروطه‌خواهان فاصله بگیرد. او به بهانه بیماری در مجامع مشروطه‌خواهان شرکت نکرد و بعد از به توپ بسته شدن مجلس ارتباطش را به کل قطع کرد و رفت‌وآمد را به باغشاه و کاخ شاه بیشتر کرد. همین باعث شد تا شغل مهمی در دربار بگیرد.
 
اما چند ماه بعد که خبر خیزش مشروطه‌خواهان شنیده شد و معلوم شد که بساط حکومت محمدعلی شاه دیر یا زود برچیده می‌شود تغییر رویه داد. او وقتی مطمئن شد قشون ملی به سمت تهران حرکت کردند برادرزاده مشروطه‌خواهش را خواست و از او خواست تا نظر مشروطه‌خواهان را به سمت وی جلب کند.
 
یک روز پیش از فتح تهران عموجان ۲۵ نفر از جوانان خانواده را جمع و آن‌ها را آماده ورود کرد. او سخنرانی غرایی در جمع این جوانان کرد و از مشروطه‌خواهی خود و این که از زمان شاه شهید هم آرمان‌های آزادی‌خواهانه داشت صحبت کرد و با محافظه‌کاری اعلام کرد که نمی‌توانیم پیش‌بینی کنیم کدام طرف برنده می‌شود اما به یاد داشته باشید که باید به سمتی برویم که از این نمد کلاهی ببریم. بعد به دستور عموجان همه لباس‌های متحدالشکل پوشیده و از آن‌ها خواست تا در زمان شلوغی‌ها ریش‌های خود را نزنند و به حمام نروند و به پسرش گفت که یک گوسفند بخرد و به خانه بیاورد. او دو دست لباس مجاهدان و مستبدان فراهم کرده بود، لباس‌های گلی و خاکی و صورت برخی از افراد را زخمی و باندپیچی و بخشی از خانه‌اش را با شلیک گلوله خراب کرد. در تمام دوره فتح تهران او در خانه بود. مجاهدان وارد تهران شدند و محمدعلی شاه را از سلطنت خلع و پسر دوازده ساله‌اش احمد میرزا را به پادشاهی انتخاب کرده، عضدالملک رئیس ایل قاجار را نیز به نیابت سلطنت برگزیدند. روز شنبه که همه برای جشن و پایکوبی به میدان بهارستان رفتند عمو جان با لباس مجاهدان به همراه همان ۲۵ جوان که لباس‌هایشان کثیف و پاره شده بود از خانه بیرون آمد، با فریاد زنده‌باد مشروطه. او کوچه به کوچه حرکت و مردم را با خود همراه می‌کرد.
 
به میدان بهارستان که رسیدند به سمت مجاهدین رفت و آن‌ها را غرق بوسه کرد. عموجان که سابقه دوستی با محمدولی‌خان را داشت در کنار او قرار گرفت و در مسجد سپهسالار نطق غرایی برای مشروطه کرد. نطقی که حتی افرادی که همراهش در خانه بودند نیز باور کردند که در یک سال و یک ماه گذشته او در راه بازگشت مشروطه و فتح تهران چه دلاوری‌هایی کرده است. عمو جان از همان لحظه به عنوان یکی از مجاهدین بنام در کنار سرداران مشروطه قرار گرفت و خیلی زود توانست به دولت وارد شود و مانند بسیاری دیگری از مجاهدان روز شنبه سهم خود را از رنگ عوض کردن بگیرد. ماجرایی که البته در مهمترین وقایع تاریخی ایران از آن به بعد هم ادامه داشته و هرچند بسیاری این مجاهدان روز شنبه را می‌شناسند اما سهم تغییر مسیر در جهت باد را دست‌کم می‌گیرند.

منبع: تاریخ ایرانی

مطالب مرتبط

کلید واژه ها

 تاریخ آفتاب کرمانشاه مجاهدان روز شنبه 

ارسال نظر  خوانندگان :

نام  
ایمیل  
وب سایت (اختیاری)  
متن  
  تصویر امنیتی  

کد امنیتی تصویر بالا را در کادر  وارد کنید

 
   
         

نظرات کاربران

   


 
     

آخرین اخبار

رئیس سازمان امداد و نجات: روستاهای امدادرسانی نشده را به ۱۱۲ اعلام کنید

ارتس سوریه شهر استراتژیک "بوکمال" را آزاد کرد

آماده بازگشایی مدارس مناطق زلزله‌زده استان هستیم

وقوع 556 پس‌لرزه/ زلزله قابل پیش‌بینی نیست، مردم به شایعات توجه نکنند

ثبت نام آزمـــون استخدامي دانشگاه هاي علوم پزشكي و خدمات بهداشتي – درماني در سال 1396

آخرین آمار جان‌باختگان زلزله: 436 نفر/ 3 تن مجهول الهویه

بیمارستان شهدای سرپل ذهاب با 40 تخت خدمات شبانه روزی ارائه می دهد

مولوی عبدالحمید: کمک کردن به زلزله زدگان غرب کشور جهاد است

ساخت اتاق 12 متری برای زلزله‌زدگان از آخر آبان/ نایلون؛ مهمترین نیاز فعلی/تمامی دستگاه ها و بانک های سرپل ذهاب باید صبح روز شنبه باز باشند و به مردم ارائه خدمت کنند.

زندگی در مناطق در زلزله‌زده در حال عادی شدن است/ با خودروهای شخصی به منطقه نبایید

اسامی ۳۵۳ نفر از جانباختگان زلزله استان کرمانشاه

بانک‌ها زلزله‌زدگان را گرفتار بروکرواسی‌های خود نکنند/ محل چادرها باید با دقت تعیین شود تا در موقع باران مشکلی برای زلزله زدگان پیش نیاید/ مدارس مناطق زلزله زده از روز شنبه بازگشایی می شوند

فرماندار: به شدت کمبود چادر داریم/ مسئولین، مظلومیت گیلانغرب را دریابند

از سوی ستاد اجرایی فرمان حضرت امام(ره) انجام شد ارسال ۳۰ هزار قوطی انواع شیر خشک به مناطق زلزله‌زده روستا‌های زلزله‌زده شهرستان سرپل ذهاب

پذیرش 10 هزار مجروح زلزله در بیمارستان‌های کرمانشاه/ 529 نفر بستری هستند

سیدبندی جام جهانی 2018 مشخص شد

تصاویر/ مناطق زلزله زده استان کرمانشاه

گفت و گو با زنی که ۱۶ ساعت زیر آوار بود: صدایم به گوش شوهرم نمی رسید/ می ترسیدم بولدوزر را روشن کنند+ عکس

مدیرکل انتقال خون کرمانشاه: 7000 نفر برای "خونرسانی" به مجروحان زلزله مراجعه کردند/کمبودی نداریم

توضیحات بهزیستی درباره واگذاری کودکان زلزله‌زده بی‌سرپرست به متقاضیان

فلاحت‌پیشه: دلیلی برای پنهان‌کردن آمار فوتی‌ها وجود ندارد

شرایط وام‌ ۴۰ و ۸۰میلیون تومانی با سود ۴درصد!

مدارس شهرستان های سرپل ذهاب،ثلاث باباجانی وقصرشیرین روزشنبه (26 آبان) تعطیل است

نماینده مردم کرمانشاه: به نظر من بیش از 1000 نفر جان خود را از دست دادند/ اینجا قیامت است

احتمال شیوع بیماری‌ در مناطق زلزله‌زده

کاروان سینماگران وارد کرمانشاه شد

معاون آموزشی دانشگاه پیام نور خبر داد افزایش سقف نمره میان ترم از 6 به 8 نمره/ کاهش تعداد صفحات منابع درسی به ازای هر واحد

برنامه فیروز نادری برای کمک به زلزله‌زدگان کرمانشاه

آگهی استخدام در شرکت‎های تابعه وزارت نفت منتشر شد

آب منطقه زلزله زده«ازگله» وصل شد/تلاش برای آبرسانی سایر مناطق

نامگذاری 3 روز جدید در تقویم رسمی ایران/ تعطیلات 6 آذر در تقویم رسمی ثبت شد

روحانی: وقوع حوادثی طبیعی میز محاکمه نیست/ در بخش پیمانکاری ساخت و ساز فساد وجود داشته است

بیمه بیکاری برای 10 هزار نفر از بیمه‌شدگان زلزله زده برقرار می‌شود

وزیر آموزش و پرورش: دوشیفته شدن مدارس سالم در مناطق زلزله‌زده/ تلاش برای بازگشایی مدارس از هفته آینده

تصویب 281 میلیارد کمک بلاعوض و 659 میلیارد تسهیلات برای زلزله‌زدگان کرمانشاه در هیات دولت

دمای کرمانشاه زیر صفر می‌شود/ بارش در مناطق زلزله‌زده از یکشنبه

جایزه خارجی نوید محمدزاده تقدیم به زلزله‌زدگان

تمدید ۲۴ ساعته مکالمه رایگان همراه اول در مناطق زلزله زده

برآورد خسارت 2600 میلیارد تومانی زلزله/ تخریب صددرصدی 16 هزار واحد مسکونی

پیمانکار بیمارستان تازه تاسیس اسلام آبادغرب بازداشت شد

اسامی مصدومان انتقالی زلزله کرمانشاه به تهران در 23 آبان

آغاز گلریزان اهالی ورزش برای زلزله‌زدگان کرمانشاه

اختصاص وام ١٠ میلیونی به هر خانوار زلزله‌زده بانک مرکزی

رهبر انقلاب: همدردی مسئولان با زلزله‌زدگان با قوت ادامه یابد

تعداد مصدومان زلزله کرمانشاه به ۸۷۱۷ تن رسید دکتر جان‌بابایی

تبیین روند واگذاری اختیارات به استانداران و استانها از سوی معاون وزیر کشور

ایران‌خودرو ۱۲ محصولش را گران کرد

توزیع 1.5 میلیون بطری آب معدنی در مناطق زلزله‌زده

روستاهای ویران شده کرمانشاه، دو روز بعد از زلزله -

تعرفه‌های جدید اینترنت ثابت اعلام شد/سرعت ۱۶ مگ با ۸۰ هزار تومان

تبلیغات

http://aftabnews.ir/files/adv//33_673.jpg


  طراحی و پیاده سازی توسط پیشگامان ایده نگار

  تمامی حقوق متعلق به سایت آفتاب کرمانشاه می باشد-برای نمایش بهتر از مرورگر Firefox یا Chrome استفاده کنید