آفتاب کرمانشاه

مجاهدان روز شنبه چه کسانی بودند؟

شناسه خبر » 140493

تاریخ انتشار » 1395/05/15-01:02

تعداد بازدید ها » 2672

آفتاب کرمانشاه: ظهر جمعه بود که خبر به محمدعلی شاه رسید که کار از دست رفته و او پنهانی به سمت سفارت روسیه رفت و پناهنده شد.

حوالی عصر بود که سردار اسعد و محمدولی‌خان و مجاهدان بختیاری و گیلانی از یک سو و ستارخان و باقرخان و مجاهدان آذربایجان از سوی دیگر به سمت بهارستان رفتند و ویرانه‌های مجلس را فتح کردند. تهران دقیقاً جمعه ۲۴ تیرماه ۱۲۸۸ به‌ دست مجاهدان تبریز، گیلان و بختیاری فتح شد. اما درست یک روز بعد بود که فتح تهران به دست مجاهدانی که در روزهای کوتاه استبداد محمدعلی شاهی در گوشه‌ای به دعاگویی سلطان مشغول بودند، تسخیر شد. مجاهدانی که از پستوی خانه‌ها بیرون آمده بودند و سهمشان را طلب می‌کردند. مجاهدانی که از ۲۵ تیر ۱۲۸۸ در تاریخ به «مجاهدان روز شنبه» معروف شدند.
 
گرچه ضرب‌المثل «مجاهدان روز شنبه» بعد از فتح تهران در ادبیات فارسی مصطلح شد اما حضور چنین افرادی در تاریخ به این واقعه تاریخی منحصر نبود و این واقعه تنها لقبی برای آن‌ها به همراه داشت. تاریخ کشورهایی که سابقه انقلابی‌گری و تغییرات زیربنایی مانند ایران را دارند همیشه پر از افرادی به اصطلاح ابن‌الوقت است که ماهی از آب گل‌آلوده می‌گیرند. افرادی که به اصطلاح دیگر حزب باد هستند و هر طرف که منفعت داشته باشد همان سمت می‌روند.

مجاهدان روز شنبه چه کسانی بودند؟
 
ادبیات فارسی پیش از فتح تهران نیز بارها به چنین افرادی اشاره کرده است. معروف‌ترین نمونه آن شعر شیران علم مولانا است که معتقد است برخی از افراد مانند شیرهایی که روی پرچم هستند به هر سمتی که باد می‌آید حمله می‌کنند و درباره‌شان می‌سراید: «این همه شیران ولی شیر علم/ حمله‌شان از باد باشد دم ‌بدم/ حمله‌شان پیداست و ناپیداست باد/ آنک ناپیداست هرگز گم مباد.»
 
 عموی محسن‌خان
 
جنبش مشروطه با افت‌وخیزهایی که به همراه داشت یکی از مهمترین بزنگاه‌های تاریخی بود که محلی برای رشد چنین افرادی شد. این واژه برای نخستین بار در تاریخ مشروطه «احمد کسروی» و بعد از فتح تهران مصطلح شد، اما این مهدی ملک‌زاده بود که در کتاب «تاریخ انقلاب مشروطیت ایران» با نمونه‌ای روشن این ضرب‌المثل را وارد ادبیات تاریخی ایران کرد.
 
ملک‌زاده در مقدمه کتاب می‌نویسد: «فتح تهران از پنجشنبه شروع شد و روز شنبه جنگ میان مشروطه‌خواهان و مستبدین با فتح تهران خاتمه یافت و تهران بلکه همه ایران به دست فاتحین ملی افتاد. همان روز صدها نفر از افرادی که در جنگ شرکت نداشتند و در خانه‌های خود مخفی بودند و بعضی از آن‌ها هم از مستبدین بودند به محض شنیدن خبر فتح مشروطه‌خواهان و فرار محمدعلی شاه از سوراخ‌ها بیرون آمده خود را چون مجاهدان ملی مسلح و ملبس نموده و بنای خودنمایی و اظهار رشادت گذارده و از فداکاری‌های خود در جنگ داستان‌ها سراییدند ولی به زودی عده‌ای از آن‌ها رسوا شدند و به نام مجاهد روز شنبه معروف شدند.»
 
ملک‌زاده از فردی یاد می‌کند که می‌شناخته و شاید بارزترین نمونه مجاهدان روز شنبه است. او که در کتابش نامی از این فرد نمی‌برد، وی را عموی محسن‌خان از دوستانش معرفی می‌کند. به گفته فرزند ملک‌المتکلمین، برخلاف عموجان، محسن‌خان نیکنام جوانی بود آزادیخواه که به زیور اخلاق پسندیده آراسته و در شجاعت و شهامت و پاکی نیت سرسلسله جوانان دمکرات به شمار می‌آمد: «در جنگ‌های مازندران شجاعت‌ها از خود نشان داد و در دستگیری و کمک به مستمندان سعی بسیار کرد. پس از تشکیل حزب دمکرات در ایران که در آن زمان به نام انقلابیون خوانده می‌شدند در آن حزب عضویت یافت و سپس در زمان تشکیل ژاندارمری به این گروه پیوست. او وصیت کرده بود که در صورت کشته شدن اموالش را فروخته و هزینه ساختمان مقبره سید جمال واعظ کنند. در نهایت نیز در نبردهای لرستان کشته شده و بازماندگانش به وصیتش عمل کردند و مقبره سید جمال واعظ را ساختند.»
 
محسن‌خان درباره عموی بزرگش گفته بود که شاید یکی از نمونه‌های دقیق مجاهدین روز شنبه بود. او از رجال دوران استبداد بود که بعد از فتح تهران به لباس مشروطه‌خواهان درآمد. به گفته محسن‌خان: «در طلوع مشروطه عموجان معتقد بود این سروصداها پایه و اساسی ندارد و این بازی‌ها را روحانی‌ها برای منفعت بیشتر خود فراهم کرده‌اند و با مختصر پولی که از طرف دولت به آن‌ها داده شود پایان می‌گیرد.»
 
اما این عموجان بعد از امضای فرمان مشروطه و افتتاح مجلس همراه بقیه مشروطه‌خواهان به مجلس رفت و در طرفداری از مشروطه قسم خورد و در زمان قسم خوردن هم اشک ریخت: «پس از چند روز در یکی از انجمن‌های مهم ملی عضویت یافت و با سران آزادی‌خواه بنای آمد و شد را گذارد و در مجالس و محافل از منافع حکومت ملی و قانون سخن می‌راند و از اظهار تنفر دستگاه استبدادی خودداری نمی‌کرد. ولی در همان حال به دربار می‌رفت و مثل پیش خود را به شاه و درباریان نزدیک و مقرب می‌ساخت.»
 
این ارتباط دوطرفه تا واقعه توپخانه ادامه داشت و کسی نمی‌دانست که این عموی محترم دقیقاً چه رابطه‌ای با شاه و مشروطه‌خواهان دارد. بعد از ماجرای توپخانه شم سیاسی او هشدار داد که از مشروطه‌خواهان فاصله بگیرد. او به بهانه بیماری در مجامع مشروطه‌خواهان شرکت نکرد و بعد از به توپ بسته شدن مجلس ارتباطش را به کل قطع کرد و رفت‌وآمد را به باغشاه و کاخ شاه بیشتر کرد. همین باعث شد تا شغل مهمی در دربار بگیرد.
 
اما چند ماه بعد که خبر خیزش مشروطه‌خواهان شنیده شد و معلوم شد که بساط حکومت محمدعلی شاه دیر یا زود برچیده می‌شود تغییر رویه داد. او وقتی مطمئن شد قشون ملی به سمت تهران حرکت کردند برادرزاده مشروطه‌خواهش را خواست و از او خواست تا نظر مشروطه‌خواهان را به سمت وی جلب کند.
 
یک روز پیش از فتح تهران عموجان ۲۵ نفر از جوانان خانواده را جمع و آن‌ها را آماده ورود کرد. او سخنرانی غرایی در جمع این جوانان کرد و از مشروطه‌خواهی خود و این که از زمان شاه شهید هم آرمان‌های آزادی‌خواهانه داشت صحبت کرد و با محافظه‌کاری اعلام کرد که نمی‌توانیم پیش‌بینی کنیم کدام طرف برنده می‌شود اما به یاد داشته باشید که باید به سمتی برویم که از این نمد کلاهی ببریم. بعد به دستور عموجان همه لباس‌های متحدالشکل پوشیده و از آن‌ها خواست تا در زمان شلوغی‌ها ریش‌های خود را نزنند و به حمام نروند و به پسرش گفت که یک گوسفند بخرد و به خانه بیاورد. او دو دست لباس مجاهدان و مستبدان فراهم کرده بود، لباس‌های گلی و خاکی و صورت برخی از افراد را زخمی و باندپیچی و بخشی از خانه‌اش را با شلیک گلوله خراب کرد. در تمام دوره فتح تهران او در خانه بود. مجاهدان وارد تهران شدند و محمدعلی شاه را از سلطنت خلع و پسر دوازده ساله‌اش احمد میرزا را به پادشاهی انتخاب کرده، عضدالملک رئیس ایل قاجار را نیز به نیابت سلطنت برگزیدند. روز شنبه که همه برای جشن و پایکوبی به میدان بهارستان رفتند عمو جان با لباس مجاهدان به همراه همان ۲۵ جوان که لباس‌هایشان کثیف و پاره شده بود از خانه بیرون آمد، با فریاد زنده‌باد مشروطه. او کوچه به کوچه حرکت و مردم را با خود همراه می‌کرد.
 
به میدان بهارستان که رسیدند به سمت مجاهدین رفت و آن‌ها را غرق بوسه کرد. عموجان که سابقه دوستی با محمدولی‌خان را داشت در کنار او قرار گرفت و در مسجد سپهسالار نطق غرایی برای مشروطه کرد. نطقی که حتی افرادی که همراهش در خانه بودند نیز باور کردند که در یک سال و یک ماه گذشته او در راه بازگشت مشروطه و فتح تهران چه دلاوری‌هایی کرده است. عمو جان از همان لحظه به عنوان یکی از مجاهدین بنام در کنار سرداران مشروطه قرار گرفت و خیلی زود توانست به دولت وارد شود و مانند بسیاری دیگری از مجاهدان روز شنبه سهم خود را از رنگ عوض کردن بگیرد. ماجرایی که البته در مهمترین وقایع تاریخی ایران از آن به بعد هم ادامه داشته و هرچند بسیاری این مجاهدان روز شنبه را می‌شناسند اما سهم تغییر مسیر در جهت باد را دست‌کم می‌گیرند.

منبع: تاریخ ایرانی

مطالب مرتبط

کلید واژه ها

 تاریخ آفتاب کرمانشاه مجاهدان روز شنبه 

ارسال نظر  خوانندگان :

نام  
ایمیل  
وب سایت (اختیاری)  
متن  
  تصویر امنیتی  

کد امنیتی تصویر بالا را در کادر  وارد کنید

 
   
         

نظرات کاربران

   


 
     

آخرین اخبار

پرونده دستمزد ۹۸ بسته شد

شهر کرمانشاه جزو "مناطق جنگی" قرار گرفت

عیدی همراه اول به تمامی مشترکان دائمی و اعتباری

اجرای مرحله دوم پرداخت طلب مالباختگان پرونده گلیم و گبه/7000مالباخته تسویه شدند/

آزمون استخدامی در دانشگاه علوم پزشکی کرمانشاه به صورت قراردادی برگزار می شود

تورم در استان کرمانشاه 9 پله کاهش یافته است

خدمات دولت در حوزه اجتماعی را نمی توان نادیده گرفت

رسمی شدن مرز شوشمی هدف سفر 2 روزه به اقلیم کردستان عراق بود

دیدار نادری با سفیر ژاپن در تهران

استان در پرداخت تسهیلات اشتغالزایی رتبه اول کشور را داراست

رییس کمیته انضباطی فوتبال: با وریا کُردی حرف می زنم/ شما سنگ کردستان و خوزستان را به سینه می زنید آن هم در حد نگارش یک پست و متن دوخطی در هتل 5 ستاره

روحانی: به رهبری پیشنهاد دادم فرماندهی جنگ اقتصادی با حضرتعالی باشد، فرمودند فرمانده این جنگ باید رئیس جمهور باشد

اقدام جالب شورای یک روستا برای مقابله با گرانی آجیل شب عید+ تصوير

رفع بيكاري در بهبود فضاي كسب و كار است

۵۰ مصوبه مهم مجلس در بودجه سال ۹۸ + جدول

رئیس پلیس راهور خبر داد: اعلام محدودیت‌های ترافیکی پنج‌شنبه غریبان در کرمانشاه

رییس جمهوری درگذشت حاج ذبیح الله رضوان مدنی را تسلیت گفت

تعداد احزاب کشور از نصف هم کمتر شد (+لیست)

۳۱ شهرستان کم‌برخوردار کشور مشخص شدند

فلاحت پیشه: طرح برگزاری رفراندم برای پالرمو و CFT به معنای ایجاد التهاب در جامعه است

رفع بيكاري در بهبود فضاي كسب و كار است/ يكي از راهكارهايي كه در حال اجرايي كردن آن هستيم كاهش زمان جواب استعلام ها و صدور مجوزها

رئیس سازمان جهاد کشاورزی استان کرمانشاه معرفی شد

با افزایش ۴۰۰ هزار تومانی حقوق ۴ میلیون کارمند کمتر دریافت می‌کنند

قیمت دیه سال ۹۸ ابلاغ شد/ دیه در ماه غیرحرام ۲۷۰ میلیون

نمایشگاه سراسری "گل و گیاه" در کرمانشاه آغاز به کار کرد

مهندس سالاری برگشت

مقام معظم رهبری: معطل اروپا نمانید/ برجام مشکلات اقتصادی کشور را برطرف نکرد / ارتباطات باید حفظ بشودرابطه با شرق تقویت بشود، با غرب تقویت بشود/ اروپایی ها بدجنسی می کنند

کسب رتبه نخست کمیته امداد استان در زمینه ایجاد اشتغال پایدار مددجویی

خلاء روحیه مطالبه گری روند توسعه کرمانشاه را کند کرده است

معرفی منظم ترین نمایندگان در حضور و غیاب و فعال ترین در میزان مشارکت در رای گیری ها

ادغام ۵ بانک و موسسه وابسته به نیروهای مسلح در بانک سپه

قیمت حج ۹۸ مشخص شد

مدارس چند شهرستان استان کرمانشاه تعطیل شد

جزئیات ادغام بانکهای نیروهای مسلح/سپرده‌گذاران نگران نباشند

روحانی: رهبری چند بار به من گفتند که با لوایج چهارگانه مخالفتی ندارند/ پس چه کسی مخالف است؟/ نمی‌شود کشور را دست 20-10 نفر بدهند!

مقام معظم رهبری: ازدواج های سفید سیاه ترین ازدواج است/ جریان صهیونیستی تصمیم به نابودی بنیان خانواده گرفته

ظریف: استعفای من صرفا به منظور دفاع از شان و جايگاه وزارت خارجه بود/ نیاز به دلجویی ندارم

برخورد با مفاسد اقتصادی به ضعیف کُشی محدود نشود

ظریف: بعد از عکس‌های ملاقات‌های امروز دیگر جواد ظریف به عنوان وزیر خارجه در جهان اعتباری ندارد

عزل و نصب مدیران باید با هماهنگی استاندار باشد/ ایجاد حواشی سودی برای استان ندارد

جشن تولد کهنسال‌ترین درخت کرمانشاه برگزار می‌شود

مدیر کل بهزیستی استان کرمانشاه منصوب شد

بخش بیستون ظرفیت های فراوانی در حوزه گردشگری و صنعت دارد/ افشين رحيمي بعنوان بخشدار جديد بيستون منصوب شد

رئیس هیات پرورش اندام کرمانشاه: مردان آهنین از شبکه 3 پخش نشود، از میزبانی انصراف می‌دهیم

تبدیل کارت ملی به کارت بانکی اجرایی شد

انتقاد معصومه ابتکار از خطای بزرگ رسانه ملی

اسامی تایید شدگان انتخابات اتاق بازرگانی استان کرمانشاه اعلام شد / چهارنفر رد صلاحیت شدند+ تصاوير

تمامی مرزنشینان مشمول مصوبه دولت برای واردات کالا هستند

مهلت ثبت‌نام کنکور ۹۸ تمدید شد

مجوز تردد زائران عتبات عالیات از مرز خسروی صادر شد

تبلیغات

http://aftabnews.ir/files/adv//33_673.jpg


  طراحی و پیاده سازی توسط پیشگامان ایده نگار

  تمامی حقوق متعلق به سایت آفتاب کرمانشاه می باشد-برای نمایش بهتر از مرورگر Firefox یا Chrome استفاده کنید