آفتاب کرمانشاه

مجاهدان روز شنبه چه کسانی بودند؟

شناسه خبر » 140493

تاریخ انتشار » 1395/05/15-01:02

تعداد بازدید ها » 921

آفتاب کرمانشاه: ظهر جمعه بود که خبر به محمدعلی شاه رسید که کار از دست رفته و او پنهانی به سمت سفارت روسیه رفت و پناهنده شد.

حوالی عصر بود که سردار اسعد و محمدولی‌خان و مجاهدان بختیاری و گیلانی از یک سو و ستارخان و باقرخان و مجاهدان آذربایجان از سوی دیگر به سمت بهارستان رفتند و ویرانه‌های مجلس را فتح کردند. تهران دقیقاً جمعه ۲۴ تیرماه ۱۲۸۸ به‌ دست مجاهدان تبریز، گیلان و بختیاری فتح شد. اما درست یک روز بعد بود که فتح تهران به دست مجاهدانی که در روزهای کوتاه استبداد محمدعلی شاهی در گوشه‌ای به دعاگویی سلطان مشغول بودند، تسخیر شد. مجاهدانی که از پستوی خانه‌ها بیرون آمده بودند و سهمشان را طلب می‌کردند. مجاهدانی که از ۲۵ تیر ۱۲۸۸ در تاریخ به «مجاهدان روز شنبه» معروف شدند.
 
گرچه ضرب‌المثل «مجاهدان روز شنبه» بعد از فتح تهران در ادبیات فارسی مصطلح شد اما حضور چنین افرادی در تاریخ به این واقعه تاریخی منحصر نبود و این واقعه تنها لقبی برای آن‌ها به همراه داشت. تاریخ کشورهایی که سابقه انقلابی‌گری و تغییرات زیربنایی مانند ایران را دارند همیشه پر از افرادی به اصطلاح ابن‌الوقت است که ماهی از آب گل‌آلوده می‌گیرند. افرادی که به اصطلاح دیگر حزب باد هستند و هر طرف که منفعت داشته باشد همان سمت می‌روند.

مجاهدان روز شنبه چه کسانی بودند؟
 
ادبیات فارسی پیش از فتح تهران نیز بارها به چنین افرادی اشاره کرده است. معروف‌ترین نمونه آن شعر شیران علم مولانا است که معتقد است برخی از افراد مانند شیرهایی که روی پرچم هستند به هر سمتی که باد می‌آید حمله می‌کنند و درباره‌شان می‌سراید: «این همه شیران ولی شیر علم/ حمله‌شان از باد باشد دم ‌بدم/ حمله‌شان پیداست و ناپیداست باد/ آنک ناپیداست هرگز گم مباد.»
 
 عموی محسن‌خان
 
جنبش مشروطه با افت‌وخیزهایی که به همراه داشت یکی از مهمترین بزنگاه‌های تاریخی بود که محلی برای رشد چنین افرادی شد. این واژه برای نخستین بار در تاریخ مشروطه «احمد کسروی» و بعد از فتح تهران مصطلح شد، اما این مهدی ملک‌زاده بود که در کتاب «تاریخ انقلاب مشروطیت ایران» با نمونه‌ای روشن این ضرب‌المثل را وارد ادبیات تاریخی ایران کرد.
 
ملک‌زاده در مقدمه کتاب می‌نویسد: «فتح تهران از پنجشنبه شروع شد و روز شنبه جنگ میان مشروطه‌خواهان و مستبدین با فتح تهران خاتمه یافت و تهران بلکه همه ایران به دست فاتحین ملی افتاد. همان روز صدها نفر از افرادی که در جنگ شرکت نداشتند و در خانه‌های خود مخفی بودند و بعضی از آن‌ها هم از مستبدین بودند به محض شنیدن خبر فتح مشروطه‌خواهان و فرار محمدعلی شاه از سوراخ‌ها بیرون آمده خود را چون مجاهدان ملی مسلح و ملبس نموده و بنای خودنمایی و اظهار رشادت گذارده و از فداکاری‌های خود در جنگ داستان‌ها سراییدند ولی به زودی عده‌ای از آن‌ها رسوا شدند و به نام مجاهد روز شنبه معروف شدند.»
 
ملک‌زاده از فردی یاد می‌کند که می‌شناخته و شاید بارزترین نمونه مجاهدان روز شنبه است. او که در کتابش نامی از این فرد نمی‌برد، وی را عموی محسن‌خان از دوستانش معرفی می‌کند. به گفته فرزند ملک‌المتکلمین، برخلاف عموجان، محسن‌خان نیکنام جوانی بود آزادیخواه که به زیور اخلاق پسندیده آراسته و در شجاعت و شهامت و پاکی نیت سرسلسله جوانان دمکرات به شمار می‌آمد: «در جنگ‌های مازندران شجاعت‌ها از خود نشان داد و در دستگیری و کمک به مستمندان سعی بسیار کرد. پس از تشکیل حزب دمکرات در ایران که در آن زمان به نام انقلابیون خوانده می‌شدند در آن حزب عضویت یافت و سپس در زمان تشکیل ژاندارمری به این گروه پیوست. او وصیت کرده بود که در صورت کشته شدن اموالش را فروخته و هزینه ساختمان مقبره سید جمال واعظ کنند. در نهایت نیز در نبردهای لرستان کشته شده و بازماندگانش به وصیتش عمل کردند و مقبره سید جمال واعظ را ساختند.»
 
محسن‌خان درباره عموی بزرگش گفته بود که شاید یکی از نمونه‌های دقیق مجاهدین روز شنبه بود. او از رجال دوران استبداد بود که بعد از فتح تهران به لباس مشروطه‌خواهان درآمد. به گفته محسن‌خان: «در طلوع مشروطه عموجان معتقد بود این سروصداها پایه و اساسی ندارد و این بازی‌ها را روحانی‌ها برای منفعت بیشتر خود فراهم کرده‌اند و با مختصر پولی که از طرف دولت به آن‌ها داده شود پایان می‌گیرد.»
 
اما این عموجان بعد از امضای فرمان مشروطه و افتتاح مجلس همراه بقیه مشروطه‌خواهان به مجلس رفت و در طرفداری از مشروطه قسم خورد و در زمان قسم خوردن هم اشک ریخت: «پس از چند روز در یکی از انجمن‌های مهم ملی عضویت یافت و با سران آزادی‌خواه بنای آمد و شد را گذارد و در مجالس و محافل از منافع حکومت ملی و قانون سخن می‌راند و از اظهار تنفر دستگاه استبدادی خودداری نمی‌کرد. ولی در همان حال به دربار می‌رفت و مثل پیش خود را به شاه و درباریان نزدیک و مقرب می‌ساخت.»
 
این ارتباط دوطرفه تا واقعه توپخانه ادامه داشت و کسی نمی‌دانست که این عموی محترم دقیقاً چه رابطه‌ای با شاه و مشروطه‌خواهان دارد. بعد از ماجرای توپخانه شم سیاسی او هشدار داد که از مشروطه‌خواهان فاصله بگیرد. او به بهانه بیماری در مجامع مشروطه‌خواهان شرکت نکرد و بعد از به توپ بسته شدن مجلس ارتباطش را به کل قطع کرد و رفت‌وآمد را به باغشاه و کاخ شاه بیشتر کرد. همین باعث شد تا شغل مهمی در دربار بگیرد.
 
اما چند ماه بعد که خبر خیزش مشروطه‌خواهان شنیده شد و معلوم شد که بساط حکومت محمدعلی شاه دیر یا زود برچیده می‌شود تغییر رویه داد. او وقتی مطمئن شد قشون ملی به سمت تهران حرکت کردند برادرزاده مشروطه‌خواهش را خواست و از او خواست تا نظر مشروطه‌خواهان را به سمت وی جلب کند.
 
یک روز پیش از فتح تهران عموجان ۲۵ نفر از جوانان خانواده را جمع و آن‌ها را آماده ورود کرد. او سخنرانی غرایی در جمع این جوانان کرد و از مشروطه‌خواهی خود و این که از زمان شاه شهید هم آرمان‌های آزادی‌خواهانه داشت صحبت کرد و با محافظه‌کاری اعلام کرد که نمی‌توانیم پیش‌بینی کنیم کدام طرف برنده می‌شود اما به یاد داشته باشید که باید به سمتی برویم که از این نمد کلاهی ببریم. بعد به دستور عموجان همه لباس‌های متحدالشکل پوشیده و از آن‌ها خواست تا در زمان شلوغی‌ها ریش‌های خود را نزنند و به حمام نروند و به پسرش گفت که یک گوسفند بخرد و به خانه بیاورد. او دو دست لباس مجاهدان و مستبدان فراهم کرده بود، لباس‌های گلی و خاکی و صورت برخی از افراد را زخمی و باندپیچی و بخشی از خانه‌اش را با شلیک گلوله خراب کرد. در تمام دوره فتح تهران او در خانه بود. مجاهدان وارد تهران شدند و محمدعلی شاه را از سلطنت خلع و پسر دوازده ساله‌اش احمد میرزا را به پادشاهی انتخاب کرده، عضدالملک رئیس ایل قاجار را نیز به نیابت سلطنت برگزیدند. روز شنبه که همه برای جشن و پایکوبی به میدان بهارستان رفتند عمو جان با لباس مجاهدان به همراه همان ۲۵ جوان که لباس‌هایشان کثیف و پاره شده بود از خانه بیرون آمد، با فریاد زنده‌باد مشروطه. او کوچه به کوچه حرکت و مردم را با خود همراه می‌کرد.
 
به میدان بهارستان که رسیدند به سمت مجاهدین رفت و آن‌ها را غرق بوسه کرد. عموجان که سابقه دوستی با محمدولی‌خان را داشت در کنار او قرار گرفت و در مسجد سپهسالار نطق غرایی برای مشروطه کرد. نطقی که حتی افرادی که همراهش در خانه بودند نیز باور کردند که در یک سال و یک ماه گذشته او در راه بازگشت مشروطه و فتح تهران چه دلاوری‌هایی کرده است. عمو جان از همان لحظه به عنوان یکی از مجاهدین بنام در کنار سرداران مشروطه قرار گرفت و خیلی زود توانست به دولت وارد شود و مانند بسیاری دیگری از مجاهدان روز شنبه سهم خود را از رنگ عوض کردن بگیرد. ماجرایی که البته در مهمترین وقایع تاریخی ایران از آن به بعد هم ادامه داشته و هرچند بسیاری این مجاهدان روز شنبه را می‌شناسند اما سهم تغییر مسیر در جهت باد را دست‌کم می‌گیرند.

منبع: تاریخ ایرانی

مطالب مرتبط

کلید واژه ها

 تاریخ آفتاب کرمانشاه مجاهدان روز شنبه 

ارسال نظر  خوانندگان :

نام  
ایمیل  
وب سایت (اختیاری)  
متن  
  تصویر امنیتی  

کد امنیتی تصویر بالا را در کادر  وارد کنید

 
   
         

نظرات کاربران

   


 
     

آخرین اخبار

نگذاشتم انصار حزب‌الله کلاس درس دکتر سروش را تعطیل کند/نامه حمایت از ناطق را امضا نکردم

روز پنجم؛ تعداد داوطلبان شوراهای شهر و روستای استان کرمانشاه به 3757 نفر رسید

پس از 6 سال زندان؛ حسنی مبارک آزاد شد

تهرانی ها، آذری ها و اهوازی ها در صدر میهمانان نوروزی کرمانشاه

زمین لرزه ۴.۱ ریشتری حمیل در شهرستان اسلام آباد غرب را لرزاند

زنان می توانند در مسائل اجتماعی با مردان سهیم باشند

رییس ستاد انتخابات وزارت کشور:28/ هزار و 582 نفر در روز چهارم ثبت نام کردند

گرانقیمت ترین گوشی های دنیا + تصاویر

شرایط بازنشستگی کارکنان مراکز خاص درمانی بنیاد شهید و امور ایثارگران

آیین نامه جدید دوره دکتری به دانشگاه‌ها ابلاغ شد

از ابتدای نوروز تاکنون 16 هزار مسافر از قصرشیرین دیدن کردند

تیراندازی از داخل خودرو در شهر هرسین کرمانشاه

تودیع و معارفه بخشدار بیستون

افزایش 142درصدی اسکان گردشگران در استان کرمانشاه

کرمانشاه یک ایران کوچک است / توسعه گردشگری با نگاهی ویژه دنبال می شود

نامه وزیر اقتصاد به رهبر معظم انقلاب

اینفوگرافیک | سرقت خودرو، دلایل و راه‌های پیشگیری

تصاویر/ نهالستان سه هزار هکتاری قصرشیرین

دونالد ترامپ نوروز را تبریک گفت

ستاد انتخابات کشور: ثبت نام بیش‌ از ۵۶۰۰۰ نفر در انتخابات شوراها تا پایان روز سوم/ تسهیل ارائه گواهی عدم سوء پیشینه

روزسوم ؛ثبت نام هزار و 350 نفر در انتخابات شوراهای اسلامی در استان کرمانشاه

رنگ‌های پژو 2008 در ایران مشخص شد (+عکس)

افراد دیپلمه که قصد کاندیداتوری در شورای شهر را دارند، بخوانند

قاتل مهدی مهدی پور قهرمان سابق بوکس کشور دستگیر شد

آیفون 7 و 7 پلاس رنگ قرمز رسما معرفی شدند (+عکس)

روزدوم؛ 754 نفر برای انتخابات شوراهای شهر و روستای استان کرمانشاه ثبت نام کردند

وضعیت افرادی که سهام عدالت ندارند چه می‌شود؟

هرکس بخواهد با نتیجه آرای ملت دربیفتد، بنده مقابلش می ایستم / هرجا مدیریت‌ غیرانقلابی و بی‌حال داشتیم کارها کند شد / واردات کالاهایی که در داخل تولید می‌شود باید حرام شرعی و قانونی شناخته شود

هدف احمدی نژاد از این همه نامه نگاری و بیانیه نویسی چیست؟

امشب ساعت‌ها را جلو بکشید/ حرکت قطارها و هواپیماها براساس ساعت رسمی کشور

آخرین وضعیت جاده‌های کشور

ویدیوهای زنده اینستاگرام را ذخیره کنید

گلکسی جی ۷ مدل ۲۰۱۷ چه زمانی وارد بازارمی‌شود و چه ویژگی‌هایی دارد؟

افزایش ۳ درصدی تردد جاده‌ای در نوروز ۹۶/ بیشترین سفر در هفت مقصد

تصاویر/مراسم جشن نوروزبا پایکوبی و برافروختن آتش در روستای”نجار”شهرستان پاوه برگزار شد

جانشین فرمانده پلیس کرمانشاه: رانندگان "زنجیرچرخ" و "تجهیزات گرمایشی" همراه داشته باشند

دولت یازدهم پرداخت مستمری ها را 81 درصد افزایش داد

تحقیقات اف بی آی از ارتباطات احتمالی ستاد انتخاباتی ترامپ و روسیه

تا 6 ماه ذخیره دارویی داریم/ افزایش 60 درصدی بودجه بیمه سلام/ 65 میلیون ایرانی پرونده الکترونیک سلامت دارند

12 میلیارد ریال برای تجهیز بخش بهداشت و درمان سرپل ذهاب هزینه شده است

بزرگترین سفره هفت سین طبیعی جهان در قصرشیرین گسترده شد

گزارش ستاد انتخابات کشور از روز اول ثبت نام داوطبان انتخابات شوراها

پيام نوروزی روحانی برای سال۹۶: پیام نوروز برای ما پیام زدودن کینه‌هاست

مقام معظم رهبری سال ۹۶ را سال «اقتصاد مقاومتی: تولید- اشتغال» نامگذاری کردند

آخرین دلنوشته آیت‌الله هاشمی برای مردم / من باشم یا نباشم، فردا از آن شماست!

پیدا کردن افراد در اینستاگرام به وسیله شماره موبایل

حسن یزدانی و کیمیا علیزاده برترین ورزشکاران ایران در سال ۹۵/ کیانوش رستمی در رتبه دوم

مشاهده وضعیت آب و هوایی با واقعیت مجازی

۱۷ تغییر جدید دستمزد شاغلان

مهم‌ترین جمله رهبر انقلاب در سال ۹۵

تبلیغات

http://aftabnews.ir/files/adv//33_673.jpg


  طراحی و پیاده سازی توسط پیشگامان ایده نگار

  تمامی حقوق متعلق به سایت آفتاب کرمانشاه می باشد-برای نمایش بهتر از مرورگر Firefox یا Chrome استفاده کنید