آفتاب کرمانشاه

مجاهدان روز شنبه چه کسانی بودند؟

شناسه خبر » 140493

تاریخ انتشار » 1395/05/15-01:02

تعداد بازدید ها » 2765

آفتاب کرمانشاه: ظهر جمعه بود که خبر به محمدعلی شاه رسید که کار از دست رفته و او پنهانی به سمت سفارت روسیه رفت و پناهنده شد.

حوالی عصر بود که سردار اسعد و محمدولی‌خان و مجاهدان بختیاری و گیلانی از یک سو و ستارخان و باقرخان و مجاهدان آذربایجان از سوی دیگر به سمت بهارستان رفتند و ویرانه‌های مجلس را فتح کردند. تهران دقیقاً جمعه ۲۴ تیرماه ۱۲۸۸ به‌ دست مجاهدان تبریز، گیلان و بختیاری فتح شد. اما درست یک روز بعد بود که فتح تهران به دست مجاهدانی که در روزهای کوتاه استبداد محمدعلی شاهی در گوشه‌ای به دعاگویی سلطان مشغول بودند، تسخیر شد. مجاهدانی که از پستوی خانه‌ها بیرون آمده بودند و سهمشان را طلب می‌کردند. مجاهدانی که از ۲۵ تیر ۱۲۸۸ در تاریخ به «مجاهدان روز شنبه» معروف شدند.
 
گرچه ضرب‌المثل «مجاهدان روز شنبه» بعد از فتح تهران در ادبیات فارسی مصطلح شد اما حضور چنین افرادی در تاریخ به این واقعه تاریخی منحصر نبود و این واقعه تنها لقبی برای آن‌ها به همراه داشت. تاریخ کشورهایی که سابقه انقلابی‌گری و تغییرات زیربنایی مانند ایران را دارند همیشه پر از افرادی به اصطلاح ابن‌الوقت است که ماهی از آب گل‌آلوده می‌گیرند. افرادی که به اصطلاح دیگر حزب باد هستند و هر طرف که منفعت داشته باشد همان سمت می‌روند.

مجاهدان روز شنبه چه کسانی بودند؟
 
ادبیات فارسی پیش از فتح تهران نیز بارها به چنین افرادی اشاره کرده است. معروف‌ترین نمونه آن شعر شیران علم مولانا است که معتقد است برخی از افراد مانند شیرهایی که روی پرچم هستند به هر سمتی که باد می‌آید حمله می‌کنند و درباره‌شان می‌سراید: «این همه شیران ولی شیر علم/ حمله‌شان از باد باشد دم ‌بدم/ حمله‌شان پیداست و ناپیداست باد/ آنک ناپیداست هرگز گم مباد.»
 
 عموی محسن‌خان
 
جنبش مشروطه با افت‌وخیزهایی که به همراه داشت یکی از مهمترین بزنگاه‌های تاریخی بود که محلی برای رشد چنین افرادی شد. این واژه برای نخستین بار در تاریخ مشروطه «احمد کسروی» و بعد از فتح تهران مصطلح شد، اما این مهدی ملک‌زاده بود که در کتاب «تاریخ انقلاب مشروطیت ایران» با نمونه‌ای روشن این ضرب‌المثل را وارد ادبیات تاریخی ایران کرد.
 
ملک‌زاده در مقدمه کتاب می‌نویسد: «فتح تهران از پنجشنبه شروع شد و روز شنبه جنگ میان مشروطه‌خواهان و مستبدین با فتح تهران خاتمه یافت و تهران بلکه همه ایران به دست فاتحین ملی افتاد. همان روز صدها نفر از افرادی که در جنگ شرکت نداشتند و در خانه‌های خود مخفی بودند و بعضی از آن‌ها هم از مستبدین بودند به محض شنیدن خبر فتح مشروطه‌خواهان و فرار محمدعلی شاه از سوراخ‌ها بیرون آمده خود را چون مجاهدان ملی مسلح و ملبس نموده و بنای خودنمایی و اظهار رشادت گذارده و از فداکاری‌های خود در جنگ داستان‌ها سراییدند ولی به زودی عده‌ای از آن‌ها رسوا شدند و به نام مجاهد روز شنبه معروف شدند.»
 
ملک‌زاده از فردی یاد می‌کند که می‌شناخته و شاید بارزترین نمونه مجاهدان روز شنبه است. او که در کتابش نامی از این فرد نمی‌برد، وی را عموی محسن‌خان از دوستانش معرفی می‌کند. به گفته فرزند ملک‌المتکلمین، برخلاف عموجان، محسن‌خان نیکنام جوانی بود آزادیخواه که به زیور اخلاق پسندیده آراسته و در شجاعت و شهامت و پاکی نیت سرسلسله جوانان دمکرات به شمار می‌آمد: «در جنگ‌های مازندران شجاعت‌ها از خود نشان داد و در دستگیری و کمک به مستمندان سعی بسیار کرد. پس از تشکیل حزب دمکرات در ایران که در آن زمان به نام انقلابیون خوانده می‌شدند در آن حزب عضویت یافت و سپس در زمان تشکیل ژاندارمری به این گروه پیوست. او وصیت کرده بود که در صورت کشته شدن اموالش را فروخته و هزینه ساختمان مقبره سید جمال واعظ کنند. در نهایت نیز در نبردهای لرستان کشته شده و بازماندگانش به وصیتش عمل کردند و مقبره سید جمال واعظ را ساختند.»
 
محسن‌خان درباره عموی بزرگش گفته بود که شاید یکی از نمونه‌های دقیق مجاهدین روز شنبه بود. او از رجال دوران استبداد بود که بعد از فتح تهران به لباس مشروطه‌خواهان درآمد. به گفته محسن‌خان: «در طلوع مشروطه عموجان معتقد بود این سروصداها پایه و اساسی ندارد و این بازی‌ها را روحانی‌ها برای منفعت بیشتر خود فراهم کرده‌اند و با مختصر پولی که از طرف دولت به آن‌ها داده شود پایان می‌گیرد.»
 
اما این عموجان بعد از امضای فرمان مشروطه و افتتاح مجلس همراه بقیه مشروطه‌خواهان به مجلس رفت و در طرفداری از مشروطه قسم خورد و در زمان قسم خوردن هم اشک ریخت: «پس از چند روز در یکی از انجمن‌های مهم ملی عضویت یافت و با سران آزادی‌خواه بنای آمد و شد را گذارد و در مجالس و محافل از منافع حکومت ملی و قانون سخن می‌راند و از اظهار تنفر دستگاه استبدادی خودداری نمی‌کرد. ولی در همان حال به دربار می‌رفت و مثل پیش خود را به شاه و درباریان نزدیک و مقرب می‌ساخت.»
 
این ارتباط دوطرفه تا واقعه توپخانه ادامه داشت و کسی نمی‌دانست که این عموی محترم دقیقاً چه رابطه‌ای با شاه و مشروطه‌خواهان دارد. بعد از ماجرای توپخانه شم سیاسی او هشدار داد که از مشروطه‌خواهان فاصله بگیرد. او به بهانه بیماری در مجامع مشروطه‌خواهان شرکت نکرد و بعد از به توپ بسته شدن مجلس ارتباطش را به کل قطع کرد و رفت‌وآمد را به باغشاه و کاخ شاه بیشتر کرد. همین باعث شد تا شغل مهمی در دربار بگیرد.
 
اما چند ماه بعد که خبر خیزش مشروطه‌خواهان شنیده شد و معلوم شد که بساط حکومت محمدعلی شاه دیر یا زود برچیده می‌شود تغییر رویه داد. او وقتی مطمئن شد قشون ملی به سمت تهران حرکت کردند برادرزاده مشروطه‌خواهش را خواست و از او خواست تا نظر مشروطه‌خواهان را به سمت وی جلب کند.
 
یک روز پیش از فتح تهران عموجان ۲۵ نفر از جوانان خانواده را جمع و آن‌ها را آماده ورود کرد. او سخنرانی غرایی در جمع این جوانان کرد و از مشروطه‌خواهی خود و این که از زمان شاه شهید هم آرمان‌های آزادی‌خواهانه داشت صحبت کرد و با محافظه‌کاری اعلام کرد که نمی‌توانیم پیش‌بینی کنیم کدام طرف برنده می‌شود اما به یاد داشته باشید که باید به سمتی برویم که از این نمد کلاهی ببریم. بعد به دستور عموجان همه لباس‌های متحدالشکل پوشیده و از آن‌ها خواست تا در زمان شلوغی‌ها ریش‌های خود را نزنند و به حمام نروند و به پسرش گفت که یک گوسفند بخرد و به خانه بیاورد. او دو دست لباس مجاهدان و مستبدان فراهم کرده بود، لباس‌های گلی و خاکی و صورت برخی از افراد را زخمی و باندپیچی و بخشی از خانه‌اش را با شلیک گلوله خراب کرد. در تمام دوره فتح تهران او در خانه بود. مجاهدان وارد تهران شدند و محمدعلی شاه را از سلطنت خلع و پسر دوازده ساله‌اش احمد میرزا را به پادشاهی انتخاب کرده، عضدالملک رئیس ایل قاجار را نیز به نیابت سلطنت برگزیدند. روز شنبه که همه برای جشن و پایکوبی به میدان بهارستان رفتند عمو جان با لباس مجاهدان به همراه همان ۲۵ جوان که لباس‌هایشان کثیف و پاره شده بود از خانه بیرون آمد، با فریاد زنده‌باد مشروطه. او کوچه به کوچه حرکت و مردم را با خود همراه می‌کرد.
 
به میدان بهارستان که رسیدند به سمت مجاهدین رفت و آن‌ها را غرق بوسه کرد. عموجان که سابقه دوستی با محمدولی‌خان را داشت در کنار او قرار گرفت و در مسجد سپهسالار نطق غرایی برای مشروطه کرد. نطقی که حتی افرادی که همراهش در خانه بودند نیز باور کردند که در یک سال و یک ماه گذشته او در راه بازگشت مشروطه و فتح تهران چه دلاوری‌هایی کرده است. عمو جان از همان لحظه به عنوان یکی از مجاهدین بنام در کنار سرداران مشروطه قرار گرفت و خیلی زود توانست به دولت وارد شود و مانند بسیاری دیگری از مجاهدان روز شنبه سهم خود را از رنگ عوض کردن بگیرد. ماجرایی که البته در مهمترین وقایع تاریخی ایران از آن به بعد هم ادامه داشته و هرچند بسیاری این مجاهدان روز شنبه را می‌شناسند اما سهم تغییر مسیر در جهت باد را دست‌کم می‌گیرند.

منبع: تاریخ ایرانی

مطالب مرتبط

کلید واژه ها

 تاریخ آفتاب کرمانشاه مجاهدان روز شنبه 

ارسال نظر  خوانندگان :

نام  
ایمیل  
وب سایت (اختیاری)  
متن  
  تصویر امنیتی  

کد امنیتی تصویر بالا را در کادر  وارد کنید

 
   
         

نظرات کاربران

   


 
     

آخرین اخبار

مثل دوره جنگ، نیازمند اختیارات ویژه هستیم/ برای مدیریت بهتر، نیازمند تمرکز قدرت و تصمیم گیری هستیم‎

امنیت ایران در شرایط بحرانی منطقه گواه اقتدار نظام است/ افرادی که شبانه از مرزها به طور غیرمجاز ورود و خروج دارند اينا ها كول بر نيستند

آیین تودیع و معارفه فرمانده قرارگاه تاکتیکی لشکر 81 زرهی کرمانشاه برگزار شد

سرانجام قانون انتخابات مجلس چه می‌شود؟

نحوه ترمیم «حقوق» بازنشستگان کشوری

واریز سود سهام عدالت ۹۷ از نیمه دوم سال ۹۸/ بررسی آزادسازی سهام عدالت در مجلس

دست‌افزار هوشمند موبایلی پلیس جایگزین قبض‌های جریمه شد

نامه دادستان کرمانشاه به مدیرکل ارشاد استان؛ روش‌های عرضه و فروش کتاب را اصلاح کنید

احتمال تغییر ساعت کاری ادارات

مهلت مجدد ثبت نام در آزمون دستیاری دندانپزشکی آغاز شد

رعدوبرق جان یک نفر را در اسلام آبادغرب گرفت

کشف 50 تن برنج قاچاق در هرسین

رئیس کمیسیون امنیت ملی مجلس: «میز قرمز» به معنای مذاکره با آمریکا نیست/ ایران و آمریکا تنش میان خود را مدیریت کنند

کار نماینده مجلس قانون‌نویسی و نظارت است نه دهیاری و شهرداری

قاچاق ریه‌های کرمانشاه برای یک مشت ریال!

استاندار کرمانشاه از تعیین فرماندار اسلام آباد غرب خبر داد.

جام حذفی از کرمانشاه پر کشید؟/ زورمان به ورزشگاه «ثامن» نرسید

مذاکره ایران و آمریکا با چه شرایطی؟

طرح تعطیلی تمام مراکز اداری، آموزشی و قضایی در کلیه استان‌ها و شهرستان‌ها در روز پنجشنبه (در حال بررسی در مجلس شورای اسلامی)

تلاش برای افزایش شاخص توسعه انسانی در استان

پیشنهاد رئیس کمیسیون امنیت ملی مجلس: ایجاد "میز قرمز" ایران و آمریکا در عراق یا قطر

وزیر کار: هر فرد دوشغله ‌استعفا نداده باشد از هر دو شغل عزل و به مراجع ذیصلاح معرفی خواهد شد

مردم کرمانشاه قهرمانی پرسپولیس را جشن گرفتند+ عکس

۲ کشته و ۵ زخمی در نزاع طایفه‌ای در خرم‌آباد

برخورد قاطعانه با قاچاقچیان و محتکران مطالبه رهبری است

شهرام عظیمی سرپرست فدراسیون‌ ورزش‌های رزمی شد

ساماندهي پل جديد و قديم چهر

نمایشگاه خوشنویسی در تکیه "بیگلربیگی" برپا می‌شود

برخورد قاطع با دانه‌درشت‌های مافیای خودرو، پراید را به ۲۰ میلیون بر می‌گرداند/ معرفی به مردم و اعدام دانه‌درشت‌های مافیای دلالی خودرو

اینفوگرافی / چگونه رمز دوم جدید برای کارت‌های بانکی بگیریم؟

رهبر معظم انقلاب: مذاکره با دولت کنونی آمریکا سم مضاعف است/ هیچ‌کس در عقلای ما دنبال مذاکره نیست / جنگی به وقوع نمی ‌پیوندد / رئیس‌جمهورشان میگوید هر جمعه در تهران علیه نظام راه‌پیمایی است؛ اولاً جمعه نیست و شنبه است؛ ثانیاً تهران نیست و پاریس است / هیچ‌کس نباید از هیبت ظاهری آمریکا بترسد؛ نه از هیبت آن‌ها و نه از ثروت قارون‌های اطراف خلیج فارس/ قدرتشان از این هیاهو خیلی کمتر است

قانون جریمه مشمولان غایب تمدید نمی‌شود

در برخورد با تخلفات ساختمانی جدی هستیم

مسابقات استانی "سازه‌های ماکارونی" در کرمانشاه برگزار می‌شود

جلایی‌پور: روحانی در مراسم افطاری گفت که اوباما 19 بار از من تقاضای ملاقات کرد ولی دولت اختیار پاسخش را نداشت

اعضای ستاد انتخاباتی استان کرمانشاه منصوب شدند

کمیسیون امنیت: جنگ نمی‌شود/ کسی به ترامپ زنگ نمی‌زند

دیدار روحانی با فعالان اصلاح طلب و اصولگرا (عکس)

مرز خسروی یک ماه قبل از اربعین باز می‌شود

کمک به زنان و دختران "کارتون خواب" از ساخت جاده و راه واجب‌تر است

ثبت نام جوان سرپل ذهابی در کتاب رکوردهای "گینس"

پیگیریم کرمانشاه امسال جزو 10 استان "ارزان" کشور شود/ كشاورزي را اقتصادي كنيم

گودین می‌تواند به مرکز تولید مبل تبدیل شود

برجام، نقطه تمام

ترامپ: دوست دارم ایرانی‌ها به من زنگ بزنند، ولی جان کری به آنها می‌گوید چه کار بکنند / خطر درگیری نظامی چیزی است که همیشه مطرح است / نمی‌خواهم بگویم نه، ولی امیدوارم این اتفاق نیفتد / فقط می‌خواهیم ایران سلاح هسته‌ای نداشته باشد، چیز زیادی از آنها نمی‌خواهیم/ دنبال آسيب زدن به ايران نيستيم؛ما آماده گفت‌‌‌وگو با آنها هستيم!

کاهش ساعت آموزشی مدارس در ماه مبارک رمضان

شنبه آخرین مهلت ثبت نام کاردانی به کارشناسی ناپیوسته

استخدام در نیروی انتظامی همچنان ادامه دارد

روحانی: امروز نمی‌خواهیم از برجام خارج شویم / احساس کردیم برجام نیاز به جراحی دارد / صبر ما استراتژیک بود / از امروز فروش اورانیوم غنی شده و آب سنگین را متوقف خواهیم کرد / اگر طی ۶۰ روز آینده به نتیجه نرسیم، دو اقدام دیگر را آغاز می‌کنیم؛ عدم پایبندی به محدودیت غنی سازی ۳.۵ درصد و تکمیل اراک / به ۵ کشور طرف برجام پیغام دادیم اگر این اقدام ایران را بهانه‌ای برای حضور پرونده ایران در شورای امنیت قرار دهند، با اقدام فوری ایران مواجه خواهند شد / آغازگر هیچ جنگی نخواهیم بود / آماده مذاکره با ۵ کشور باقی‌مانده در برجام هستیم؛ در چارچوب برجام، نه یک کلمه بیش، نه یک کلمه کم / برجام هیچ تغییری نخواهد کرد؛ برای اجرایی شدن بهتر آن، مذاکره می‌کنیم

مرگ "ماهیگیر" جوان در هرسین بر اثر برق گرفتگی

تبلیغات

http://aftabnews.ir/files/adv//33_673.jpg


  طراحی و پیاده سازی توسط پیشگامان ایده نگار

  تمامی حقوق متعلق به سایت آفتاب کرمانشاه می باشد-برای نمایش بهتر از مرورگر Firefox یا Chrome استفاده کنید