آفتاب کرمانشاه

مجاهدان روز شنبه چه کسانی بودند؟

شناسه خبر » 140493

تاریخ انتشار » 1395/05/15-01:02

تعداد بازدید ها » 2897

آفتاب کرمانشاه: ظهر جمعه بود که خبر به محمدعلی شاه رسید که کار از دست رفته و او پنهانی به سمت سفارت روسیه رفت و پناهنده شد.

حوالی عصر بود که سردار اسعد و محمدولی‌خان و مجاهدان بختیاری و گیلانی از یک سو و ستارخان و باقرخان و مجاهدان آذربایجان از سوی دیگر به سمت بهارستان رفتند و ویرانه‌های مجلس را فتح کردند. تهران دقیقاً جمعه ۲۴ تیرماه ۱۲۸۸ به‌ دست مجاهدان تبریز، گیلان و بختیاری فتح شد. اما درست یک روز بعد بود که فتح تهران به دست مجاهدانی که در روزهای کوتاه استبداد محمدعلی شاهی در گوشه‌ای به دعاگویی سلطان مشغول بودند، تسخیر شد. مجاهدانی که از پستوی خانه‌ها بیرون آمده بودند و سهمشان را طلب می‌کردند. مجاهدانی که از ۲۵ تیر ۱۲۸۸ در تاریخ به «مجاهدان روز شنبه» معروف شدند.
 
گرچه ضرب‌المثل «مجاهدان روز شنبه» بعد از فتح تهران در ادبیات فارسی مصطلح شد اما حضور چنین افرادی در تاریخ به این واقعه تاریخی منحصر نبود و این واقعه تنها لقبی برای آن‌ها به همراه داشت. تاریخ کشورهایی که سابقه انقلابی‌گری و تغییرات زیربنایی مانند ایران را دارند همیشه پر از افرادی به اصطلاح ابن‌الوقت است که ماهی از آب گل‌آلوده می‌گیرند. افرادی که به اصطلاح دیگر حزب باد هستند و هر طرف که منفعت داشته باشد همان سمت می‌روند.

مجاهدان روز شنبه چه کسانی بودند؟
 
ادبیات فارسی پیش از فتح تهران نیز بارها به چنین افرادی اشاره کرده است. معروف‌ترین نمونه آن شعر شیران علم مولانا است که معتقد است برخی از افراد مانند شیرهایی که روی پرچم هستند به هر سمتی که باد می‌آید حمله می‌کنند و درباره‌شان می‌سراید: «این همه شیران ولی شیر علم/ حمله‌شان از باد باشد دم ‌بدم/ حمله‌شان پیداست و ناپیداست باد/ آنک ناپیداست هرگز گم مباد.»
 
 عموی محسن‌خان
 
جنبش مشروطه با افت‌وخیزهایی که به همراه داشت یکی از مهمترین بزنگاه‌های تاریخی بود که محلی برای رشد چنین افرادی شد. این واژه برای نخستین بار در تاریخ مشروطه «احمد کسروی» و بعد از فتح تهران مصطلح شد، اما این مهدی ملک‌زاده بود که در کتاب «تاریخ انقلاب مشروطیت ایران» با نمونه‌ای روشن این ضرب‌المثل را وارد ادبیات تاریخی ایران کرد.
 
ملک‌زاده در مقدمه کتاب می‌نویسد: «فتح تهران از پنجشنبه شروع شد و روز شنبه جنگ میان مشروطه‌خواهان و مستبدین با فتح تهران خاتمه یافت و تهران بلکه همه ایران به دست فاتحین ملی افتاد. همان روز صدها نفر از افرادی که در جنگ شرکت نداشتند و در خانه‌های خود مخفی بودند و بعضی از آن‌ها هم از مستبدین بودند به محض شنیدن خبر فتح مشروطه‌خواهان و فرار محمدعلی شاه از سوراخ‌ها بیرون آمده خود را چون مجاهدان ملی مسلح و ملبس نموده و بنای خودنمایی و اظهار رشادت گذارده و از فداکاری‌های خود در جنگ داستان‌ها سراییدند ولی به زودی عده‌ای از آن‌ها رسوا شدند و به نام مجاهد روز شنبه معروف شدند.»
 
ملک‌زاده از فردی یاد می‌کند که می‌شناخته و شاید بارزترین نمونه مجاهدان روز شنبه است. او که در کتابش نامی از این فرد نمی‌برد، وی را عموی محسن‌خان از دوستانش معرفی می‌کند. به گفته فرزند ملک‌المتکلمین، برخلاف عموجان، محسن‌خان نیکنام جوانی بود آزادیخواه که به زیور اخلاق پسندیده آراسته و در شجاعت و شهامت و پاکی نیت سرسلسله جوانان دمکرات به شمار می‌آمد: «در جنگ‌های مازندران شجاعت‌ها از خود نشان داد و در دستگیری و کمک به مستمندان سعی بسیار کرد. پس از تشکیل حزب دمکرات در ایران که در آن زمان به نام انقلابیون خوانده می‌شدند در آن حزب عضویت یافت و سپس در زمان تشکیل ژاندارمری به این گروه پیوست. او وصیت کرده بود که در صورت کشته شدن اموالش را فروخته و هزینه ساختمان مقبره سید جمال واعظ کنند. در نهایت نیز در نبردهای لرستان کشته شده و بازماندگانش به وصیتش عمل کردند و مقبره سید جمال واعظ را ساختند.»
 
محسن‌خان درباره عموی بزرگش گفته بود که شاید یکی از نمونه‌های دقیق مجاهدین روز شنبه بود. او از رجال دوران استبداد بود که بعد از فتح تهران به لباس مشروطه‌خواهان درآمد. به گفته محسن‌خان: «در طلوع مشروطه عموجان معتقد بود این سروصداها پایه و اساسی ندارد و این بازی‌ها را روحانی‌ها برای منفعت بیشتر خود فراهم کرده‌اند و با مختصر پولی که از طرف دولت به آن‌ها داده شود پایان می‌گیرد.»
 
اما این عموجان بعد از امضای فرمان مشروطه و افتتاح مجلس همراه بقیه مشروطه‌خواهان به مجلس رفت و در طرفداری از مشروطه قسم خورد و در زمان قسم خوردن هم اشک ریخت: «پس از چند روز در یکی از انجمن‌های مهم ملی عضویت یافت و با سران آزادی‌خواه بنای آمد و شد را گذارد و در مجالس و محافل از منافع حکومت ملی و قانون سخن می‌راند و از اظهار تنفر دستگاه استبدادی خودداری نمی‌کرد. ولی در همان حال به دربار می‌رفت و مثل پیش خود را به شاه و درباریان نزدیک و مقرب می‌ساخت.»
 
این ارتباط دوطرفه تا واقعه توپخانه ادامه داشت و کسی نمی‌دانست که این عموی محترم دقیقاً چه رابطه‌ای با شاه و مشروطه‌خواهان دارد. بعد از ماجرای توپخانه شم سیاسی او هشدار داد که از مشروطه‌خواهان فاصله بگیرد. او به بهانه بیماری در مجامع مشروطه‌خواهان شرکت نکرد و بعد از به توپ بسته شدن مجلس ارتباطش را به کل قطع کرد و رفت‌وآمد را به باغشاه و کاخ شاه بیشتر کرد. همین باعث شد تا شغل مهمی در دربار بگیرد.
 
اما چند ماه بعد که خبر خیزش مشروطه‌خواهان شنیده شد و معلوم شد که بساط حکومت محمدعلی شاه دیر یا زود برچیده می‌شود تغییر رویه داد. او وقتی مطمئن شد قشون ملی به سمت تهران حرکت کردند برادرزاده مشروطه‌خواهش را خواست و از او خواست تا نظر مشروطه‌خواهان را به سمت وی جلب کند.
 
یک روز پیش از فتح تهران عموجان ۲۵ نفر از جوانان خانواده را جمع و آن‌ها را آماده ورود کرد. او سخنرانی غرایی در جمع این جوانان کرد و از مشروطه‌خواهی خود و این که از زمان شاه شهید هم آرمان‌های آزادی‌خواهانه داشت صحبت کرد و با محافظه‌کاری اعلام کرد که نمی‌توانیم پیش‌بینی کنیم کدام طرف برنده می‌شود اما به یاد داشته باشید که باید به سمتی برویم که از این نمد کلاهی ببریم. بعد به دستور عموجان همه لباس‌های متحدالشکل پوشیده و از آن‌ها خواست تا در زمان شلوغی‌ها ریش‌های خود را نزنند و به حمام نروند و به پسرش گفت که یک گوسفند بخرد و به خانه بیاورد. او دو دست لباس مجاهدان و مستبدان فراهم کرده بود، لباس‌های گلی و خاکی و صورت برخی از افراد را زخمی و باندپیچی و بخشی از خانه‌اش را با شلیک گلوله خراب کرد. در تمام دوره فتح تهران او در خانه بود. مجاهدان وارد تهران شدند و محمدعلی شاه را از سلطنت خلع و پسر دوازده ساله‌اش احمد میرزا را به پادشاهی انتخاب کرده، عضدالملک رئیس ایل قاجار را نیز به نیابت سلطنت برگزیدند. روز شنبه که همه برای جشن و پایکوبی به میدان بهارستان رفتند عمو جان با لباس مجاهدان به همراه همان ۲۵ جوان که لباس‌هایشان کثیف و پاره شده بود از خانه بیرون آمد، با فریاد زنده‌باد مشروطه. او کوچه به کوچه حرکت و مردم را با خود همراه می‌کرد.
 
به میدان بهارستان که رسیدند به سمت مجاهدین رفت و آن‌ها را غرق بوسه کرد. عموجان که سابقه دوستی با محمدولی‌خان را داشت در کنار او قرار گرفت و در مسجد سپهسالار نطق غرایی برای مشروطه کرد. نطقی که حتی افرادی که همراهش در خانه بودند نیز باور کردند که در یک سال و یک ماه گذشته او در راه بازگشت مشروطه و فتح تهران چه دلاوری‌هایی کرده است. عمو جان از همان لحظه به عنوان یکی از مجاهدین بنام در کنار سرداران مشروطه قرار گرفت و خیلی زود توانست به دولت وارد شود و مانند بسیاری دیگری از مجاهدان روز شنبه سهم خود را از رنگ عوض کردن بگیرد. ماجرایی که البته در مهمترین وقایع تاریخی ایران از آن به بعد هم ادامه داشته و هرچند بسیاری این مجاهدان روز شنبه را می‌شناسند اما سهم تغییر مسیر در جهت باد را دست‌کم می‌گیرند.

منبع: تاریخ ایرانی

مطالب مرتبط

کلید واژه ها

 تاریخ آفتاب کرمانشاه مجاهدان روز شنبه 

ارسال نظر  خوانندگان :

نام  
ایمیل  
وب سایت (اختیاری)  
متن  
  تصویر امنیتی  

کد امنیتی تصویر بالا را در کادر  وارد کنید

 
   
         

نظرات کاربران

   


 
     

آخرین اخبار

چیزی به عنوان "حق دست پزشک" نداریم و اخذ آن از بیمار تخلف است

اجرای طرح پاکسازی محلات حاشیه شهر کرمانشاه/ 33 نفر از اراذل و اوباش دستگیر شدند

فصل جدید سریال «نون خ» در کرمانشاه ساخته می‌شود

مقام معظم رهبری خطاب به ائمه جمعه: سر سفره‌ی اصحاب ثروت و قدرت تا میتوانیم حاضر نشویم/ مراقب نزدیکان و فرزندان خود باشید/ ممکن است از راه فرزند شما نفوذ کنند

مدیرکل جدید فرهنگ و ارشاد اسلامی استان کرمانشاه معرفی شد

دهقان، صادقی مقدم و طحان نظیف اعضای حقوقدان شورای نگهبان شدند

انتشار «دستورالعمل حفظ کرامت و ارزش‌های انسانی در قوه قضائیه»

تبلیغات پیش از موعد کاندیداها تخلف است و رصد می‌شود

برخورد سلیقه ای با قانون منع به کارگیری بازنشستگان؛کسانی که لابی قوی‌تر داشتند،باقی می ماند

منع کاندیداتوری بیش از سه دوره ای نمایندگان مجلس برداشته شد

رییس سازمان مدیریت و برنامه ریزی کرمانشاه: وقتی رتبه اول بیکاری بودیم همه قبول کردند، حالا چرا نسبت به کاهش آن تردید دارند

آغاز ثبت نام وام ۲۰میلیونی ازدواج فرزندان بازنشستگان کشوری‌۹۸

مدیرعامل تاکسیرانی کرمانشاه اعلام کرد: رانندگان متقاضی سرویس مدارس ۲۲ تیر تا ۱۰ مرداد فرصت ثبت نام دارند

جو بایدن: آمریکا را به برجام بازمی‌گردانم

شکست والیبال ایران مقابل لهستان

بیکارترین استان کشور + نمودار

سردار کمالی: کچل کردن از سربازی حذف شد

صادق زیباکلام: انصافا فقط دولت مقصر نیست

یک تیم تروریستی در منطقه عمومی جوانرود منهدم شد

برای داوطلبان مجاز؛ انتخاب رشته کنکور ارشد ۹۸ از امروز آغاز می شود

کِشتی کِشتی "قیرطبیعی" استان را به صورت خام می‌برند و کاری نمی‌کنیم/ محدودیت دانش و تکنولوژی داریم

"گیوه" و "گلیم هرسین" به برند صنایع‌دستی استان تبدیل شده‌ است

استاندار کرمانشاه: پرونده "گلیم و گبه" تا یک ماه آینده بسته می‌شود

کولبر اسلحه ندارد/ کولبر با نقص عضو هم داریم/ کولبر‌ها زیادی در زمستان یخ زده‌اند

فلاحت پیشه: گام دوم با ملاحظات دیپلماتیک برداشته شد/ در دام افراطی گری نیفتیم

سردار باقری: توقیف نفتکش ایرانی بی‌پاسخ نخواهد ماند / در زمان و مکانی مناسب، پاسخ می‌دهیم / راهبرد فعلی ما «مقاومت فعال» است / دست برتر را داریم

نمایشگاه سراسری "صنایع‌دستی" در کرمانشاه برپا می‌شود

ساعت کاری ادارات کرمانشاه به روال قبل برگشت

امروز؛ اعلام نتیجه آزمون کارشناسی ارشد/ شیوه پذیرش دانشجوی کارشناسی ارشد اصلاح شد/تعیین حدنصاب قبولی در آزمون سال جاری

عزم دولت بر حراست و پاسداري از رأي و خواست مردم است/ امروز نياز به وحدت، انسجام و همبستگي اجتماعي داريم

بزرگترین ضربه‌ای که به اصلاح‌طلبان وارد شده است

بیداری پالایشگاه ۵۷ هزار میلیاردی از خواب ۱۳ ساله

پیرترین کنکوری امسال: علوم سیاسی و زبان انگلیسی را دوست دارم

مهلت ثبت‌نام فرهنگیان در طرح «معلم تمام‌وقت» تا شهریور

غنی‌سازی ایران برای بمب اتم نیست / آقای ترامپ! تو حمله را به علت دیگری لغو کردی؛ حتماً با خود گفته ای وقتی ایران پهپاد رادارگریز را در ارتفاع 56 هزار پایی ساقط کرده با ناو آمریکا که مقابل چشم است، چه خواهد کرد؟ / اگر بخواهیم به اسرائیل حمله کنیم، کافیست نیروگاه اتمی دیمونا را با موشک بزنیم / با این کار رژیمی که ۲۰۰ کلاهک دارد چندین بار اسرائیل را «شخم زده» ببیند / نام دولت‌تان که «تدبیر و امید» است و می‌گویید کلید را هم دارید؛ اگر دیدید قفل‌ها با کلید‌تان باز نمی‌شود لااقل آن را با چکش باز کنید

حجاج حکم نماینده کشور را دارند/مالیات، یکی از راه‌های رهایی از اقتصاد نفتی

دکتر نوبخت هفته آینده در کرمانشاه /رونمایی از سند اشتغال

جذب ۲۲۰ آتش نشان در شهرداری‌های کرمانشاه

بریتانیا نفتکش "حامل نفت ایران به مقصد سوریه" را توقیف کرد

آغاز اعزام حجاج از فرودگاه کرمانشاه از 30 تیر

نان بربری شورترین نان کشور است

5 نکته در استقبال از برکناری مدیرکل زندان‌های تهران/به فال نیک می‌گیریم آقای‌ رییسی...

در نخستین روز از کنگره بین‌المللی مشاهیر کرد چه گذشت؟

سه فاکتور برنامه ریزی هوشمندانه، تلاش شجاعانه و اقدام جسورانه ضرورت حرکت در مسیر توسعه استان است/در پروسه توسعه همه شریک و ذینفع هستند

شنود‌ها بر اساس مصوبات شورای عالی امنیت ملی و قانون انجام می‌شود / در سال‌های قبل یک شبکه جاسوسی آمریکا در تمام کشور‌های دنیا را شناسایی کردیم؛ اطلاعات این شبکه به کشور‌های دوست از جمله چین هم داده شد / شبکه دیگری در نیمه دوم سال ۹۷ شناسایی شد؛ عوامل این شبکه در مراکز حساس نظامی، وزارت دفاع و سازمان انرژی اتمی مشغول بودند؛ دو نفر به حبس طویل‌المدت و تعدادی دیگر به اعدام محکوم شدند / حکم دادگاه «محمدرضا خاتمی» صادر شد

۲ نفر در کرمانشاه به بیماری تب کریمه کنگو مبتلا شدند

دستگاه قضا آتش‌سوزی کارخانه مشتقات نفتی کرمانشاه را پیگیری می‌کند

چالش نگهداری سلاح در مرزهای غربی/ تهیه اسلحه در کمتر از نیم ساعت!

رأی دیوان عالی کشور: برابری دیه زنان و مردان

هرسین 20 تیر میزبان کاروان زیر سایه خورشید می شود

تبلیغات

http://aftabnews.ir/files/adv//33_673.jpg


  طراحی و پیاده سازی توسط پیشگامان ایده نگار

  تمامی حقوق متعلق به سایت آفتاب کرمانشاه می باشد-برای نمایش بهتر از مرورگر Firefox یا Chrome استفاده کنید